Beam me up Scotty…
Ο Λινουξάς ο πρώην Windowsάς και ο Τρέκκι.

Feb
19

Με την αποχώρηση του  Ουρανού από την κοσμική εξουσία, αμέσως μετά την εκτέλεση του σχεδίου της Γης, ο  Κρόνος ελευθέρωσε από τα σκοτεινά Τάρταρα τους αδερφούς και τις αδερφές του, τους  Τιτάνες και τις  Τιτανίδες. Αυτοί αμέσως τον αναγνώρισαν για νέο άρχοντα του Κόσμου στη θέση του Ουρανού και τον βοήθησαν να σταθεροποιήσει την εξουσία του. Έτσι, με τη βοήθειά τους ο Κρόνος απαλλάχτηκε από τους τρομερούς  Κύκλωπες και τους γιγάντιους  Εκατόγχειρες, παρά τις έντονες αντιρρήσεις της μητέρας του, που ήθελε να έχει στο πλάι της όλα τα παιδιά της. Ο Κρόνος πήρε για γυναίκα του την αδερφή του Ρέα. Έτσι, οι δυο τους έγιναν το δεύτερο θεϊκό ζευγάρι μετά τον Ουρανό και τη Γη και θα κυβερνούσαν μαζί τον κόσμο..
Ο Κρόνος, καθώς ήταν ο ανώτερος από τους Τιτάνες, ανέλαβε να ρυθμίζει το χρόνο, τις αλλαγές των εποχών και να κατευθύνει την κίνηση των πραγμάτων. Έγινε δηλαδή ο ρυθμιστής ολόκληρου του σύμπαντος, ο παντοδύναμος εξουσιαστής

Η Ρέα στο πλάι του Κρόνου, πρώτη ανάμεσα στις αδερφές της, βοηθούσε τον άντρα της καθορίζοντας κι αυτή τη ροή των πραγμάτων (Ρέα = αυτή που ρέει). Καθόριζε μέσα στο βασίλειο του Κρόνου – Χρόνου την κίνηση και τη διαδοχή. Αργότερα έγινε θεά της γονιμότητας και έβγαλε από τα σπλάχνα της τους πρώτους Ολύμπιους θεούς. Δίπλα στο πρώτο ζευγάρι κάθονταν οι υπόλοιποι Τιτάνες και Τιτανίδες σε μεγαλόπρεπους θρόνους και βοηθούσαν τον Κρόνο να ασκεί την εξουσία του. Ανέλαβαν όλοι να φροντίζουν και να προστατεύουν από ένα μικρότερο τμήμα του κόσμου. Οι περισσότεροι έσμιξαν μεταξύ τους και γέννησαν πολυάριθμες μικρότερες θεότητες.

Ο Ωκεανός, ο μεγαλύτερος γιος του Ουρανού και της Γης, βασίλεψε στο υγρό στοιχείο. Ήταν ένας τεράστιος ποταμός που κυλούσε γύρω από την ολοστρόγγυλη Γη και άπλωνε το σώμα του σ’ όλα τα σημεία του ορίζοντα, στην Ανατολή, τη Δύση, το Βορρά και το Νότο. Ο Ωκεανός ήταν η προσωποποίηση του νερού και ζευγάρωσε με τη Τηθύ, τη μικρότερη από τις Τιτανίδες η οποία προστάτευε το υγρό στοιχείο και προσωποποιούσε τη γόνιμη θηλυκή θεότητα της θάλασσας. Ο Ωκεανός θαμπώθηκε από την ομορφιά της αδερφής του, τον ξετρέλαναν τα καταγάλανα μάτια της και τα κυματιστά της μαλλιά. Εξάλλου, και η ίδια ήθελε να βρίσκεται όλη μέρα και όλη νύχτα μέσα στα νερά. Από το σμίξιμό τους απέκτησαν αναρίθμητα παιδιά. Έτσι ο Ωκεανός θεωρείται ο πατέρας όλων των ποταμών.

Ο Ησίοδος αναφέρει ότι γιοι του ήταν ο Νείλος, ο Αλφειός, ο Γράκχος, ο Πηνειός, ο Σαγγάριος, ο Εύηνος, ο Ηριδανός, ο Στρυμόνας, ο Μαίανδρος, ο Αχελώος, ο Αλιάκμονας, ο Σκάμανδρος, ο Νέστος, ο Γρανικός, ο Ροδιός, ο Λάδωνας και άλλοι τουλάχιστον τρεις χιλιάδες ποταμοί. Από την Τηθύ επίσης απέκτησε πενήντα κόρες, τις Ωκεανίδες· ανάμεσά τους ήταν η Στύγα, η μεγαλύτερη απ’ όλες, η Ηλέκτρα, η Δωρίδα, η Ιάνειρα, η Διώνη, η Τύχη, η Πρυμνώ, η Ιππώ, η Καλλιρρόη, η Ζευξώ, η Καλυψώ, η Ξάνθη, η Πετραία και η Ασία. Αυτές προστάτευαν τα ρυάκια και τις πηγές και ήταν γενικά θεότητες του νερού, όπως και οι σεβαστοί γονείς τους. Ο Κόττος, ο δεύτερος γιος του Ουρανού, είχε γιγαντιαίες διαστάσεις· αυτόν είδε πρώτα ο Ουρανός και άρχισε να φυλακίζει στα Τάρταρα όλα τα παιδιά του. Παρόλα αυτά ήταν αρρενωπός και με όμορφα μέλη. Αντιπροσώπευε την αντρική δύναμη και ομορφιά. Μόλις ο Κρόνος ελευθέρωσε τα αδέρφια του από τα Τάρταρα, ο Κόττος αντίκρισε τη λαμπερή Τιτανίδα Φοίβη, που προσωποποιούσε το φως, και μαγεύτηκε από την ομορφιά της. Και η Φοίβη όμως ανταποκρίθηκε στον έρωτα του αδερφού της. Από το ζευγάρωμά τους γεννήθηκαν η Λητώ και η Αστερία. Η Φοίβη δηλαδή και ο Κόττος είναι η γιαγιά και ο παππούς του Απόλλωνα ο οποίος είχε μητέρα τη Λητώ.

Ο Υπερίονας ήταν κι αυτός ένα από τα θύματα του Ουρανού. Μόλις ξέφυγε από τα Τάρταρα και βγήκε στην επιφάνεια της Γης φάνηκε ολόκληρο το μεγαλείο του. Το εκτυφλωτικό του φως άστραψε προς όλες τις κατευθύνσεις. Το όνομά του σημαίνει αυτός που πηγαίνει πάνω από τη γη. Μερικές φορές χρησιμοποιείται για να δηλώσει τον ήλιο. Συμβόλιζε την αιώνια λαμπρότητα. Ερωτεύτηκε την αδερφή του, τη Τιτανίδα Θεία, τη θεϊκιά. Και αυτή γοητευμένη από τη λαμπερή του εμφάνιση του παραδόθηκε. Από ένα τέτοιο πανέμορφο ζευγάρι γεννήθηκαν τρία εξαιρετικά παιδιά: ο Ήλιος, που διέσχιζε πάνω στο άρμα του ολόκληρη τη μέρα τον Ουρανό από τη μια άκρη ως την άλλη, η Σελήνη, που άπλωνε τις ασημένιες ακτίνες της μέσα στο σκοτάδι της Νύχτας, και η Ηώ, η ροδοδάχτυλη Αυγή.

Ο Τιτάνας Ιαπετός δε ζευγάρωσε με Τιτανίδα, αλλά με την Κλυμένη, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος, δηλαδή την ανιψιά του. Απ’ αυτήν απέκτησε τον πελώριο Άτλαντα που βαστούσε στους ώμους του τον Ουρανό, τον Μενοίτιο, τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα. Με τον Ιαπετό μέσω του Προμηθέα συνδέεται και ο Δευκαλίωνας, ο γενάρχης των ανθρώπων μετά το μεγάλο κατακλυσμό του Δία. Άλλοι πάλι διηγούνται ότι ο Ιαπετός παντρεύτηκε μια άλλη Ωκεανίδα, την Ασία ή την εγγονή του Ωκεανού, την Ασωπίδα ή ακόμη και τη Λιβύη. Ο Κρείος είναι ένας από τους Τιτάνες που δε γνωρίζουμε ακριβώς τα καθήκοντα τα οποία ανέλαβε στην εξουσία του Κόσμου. Πιθανώς, να ήταν κι αυτός κάποια θεότητα του Ουρανού. Ενώθηκε με τη Νύμφη Ευρυβία και έφερε στον κόσμο τρεις γιους: τον Αστραίο, που συμβολίζει τα άστρα, τον Πάλλαντα και τον Πέρση. Ο Αστραίος ζευγάρωσε με την κόρη του Υπερίονα και της Φοίβης, την ολόδροση Αυγή, και απέκτησαν τρεις γιους, τον Ζέφυρο, τον Νότο και τον Βοριά, τους φοβερούς ανέμους.

Η Θέμιδα και η Μνημοσύνη είναι οι δυο Τιτανίδες που διέφεραν από τα υπόλοιπα αδέρφια τους. Αυτές δεν έσμιξαν με τους θεϊκούς Τιτάνες, ούτε στάθηκαν στο πλευρό τους κατά το δεκάχρονο πόλεμο που έκαναν ενάντια στον Δία και στους άλλους Ολύμπιους θεούς. Η Θέμιδα προστάτευε τους Αιώνιους Νόμους. Ήταν η πιο σοβαρή και η πιο σεμνή από τις υπόλοιπες Τιτανίδες. Δε δέχτηκε να παντρευτεί ούτε τον Ιαπετό, ούτε τον Κρείο που την είχαν ερωτευτεί. Αντίθετα, η ίδια ερωτεύτηκε τον Δία και απέκτησε απ’ αυτόν πολλά παιδιά. Έτσι γέννησε τις Ώρες, τις τρεις Μοίρες, την Κλωθώ, την Άτροπο και τη Λάχεση, την παρθένα Αστάρτη και τις Νύμφες του ποταμού Ηριδανού. Βοήθησε τον αγαπημένο της στη Γιγαντομαχία και τον συμβούλεψε να ντυθεί με τη φοβερή αιγίδα. Είναι η μοναδική από τους Τιτάνες που είναι καλοδεχούμενη στον Όλυμπο, ακόμη και μετά την ολοκληρωτική νίκη των Ολύμπιων θεών. Την τιμούσαν όλοι, όχι μόνο για τις σχέσεις της με τον Δία, αλλά και επειδή είχε επινοήσει τους χρησμούς (μαντείες), τις τελετουργίες και τους νόμους.

Η Μνημοσύνη ήταν γενικά η προσωποποίηση της μνήμης, της ανάμνησης. Ήταν η πιο σοφή απ’ όλες τις Τιτανίδες και η αγαπημένη αδερφή της Θέμιδας. Απέκρουσε βίαια τον έρωτα του αδερφού της Κρείου και είχε καλές σχέσεις με τους Ολύμπιους. Λένε μάλιστα ότι και αυτή ερωτεύτηκε τον Δία. Αυτός ενώθηκε μαζί της στα δάση της Πιερίας για εννιά βράδια συνέχεια. Μετά από ένα χρόνο η Μνημοσύνη του έκανε εννιά κόρες, τις Μούσες, που είχαν το θρόνο τους ψηλά στον Ελικώνα.

Οι Τιτάνες αντιπροσώπευαν για τους αρχαίους τις δυνάμεις της φύσης καθώς και τις δυνάμεις των φυσικών φαινομένων. Αυτές οι δυνάμεις εξουσίαζαν τον κόσμο τον πρώτο καιρό της δημιουργίας. Μόνο η Θέμιδα και η Μνημοσύνη αντιπροσώπευαν περισσότερο νοητικές καταστάσεις, τη δικαιοσύνη και τη μνήμη, γι’ αυτό συνέχισαν την πορεία τους πλάι στους Ολύμπιους θεούς.

Feb
19

Οι Γίγαντες γεννήθηκαν από το σώμα της Γης όταν έσταξε πάνω του αίμα από την πληγή του  Ουρανού μετά τον ακρωτηριασμό του από τον  Κρόνο. Με τον ίδιο τρόπο γεννήθηκαν και οι  Ερινύες και οι  Μέλιες  Νύμφες. Οι  Γίγαντες Τιτάνες, τους  Κύκλωπες και τους  Εκατόγχειρες. Υπολογίζονται γύρω στους εκατό. Κατοικούσαν στις δυτικές ακτές του Ωκεανού όπου συχνά τους επισκέπτονταν οι θεοί και έπαιρναν μέρος στα συμπόσιά τους. Αυτό γινόταν στις γιορτές όταν οι Γίγαντες πρόσφεραν εκατόμβες. Ακόμα και στο δρόμο, όταν τους συναντούσαν οι θεοί, πήγαιναν μαζί τους. Η δύναμη των Γιγάντων ήταν αφάνταστη. Μπορούσαν να ξεκολλούν με ευκολία βράχους ολόκληρους και να τους εκσφενδονίζουν μακριά.

ήταν όντα τρομακτικά και υπερφυσικά. Είχαν μορφή ανθρώπου μα ήταν τρομεροί στην όψη, πελώριοι στο ανάστημα και ακαταμάχητοι στη δύναμη. Το σώμα τους ήταν φολιδωτό και κατέληγε σε ουρά σαύρας. Είχαν πυκνά μαλλιά και μακριά γένια. Στα τριχωτά χέρια τους κρατούσαν μακριά και λαμπερά ακόντια. Μολονότι είχαν θεϊκή καταγωγή ήταν θνητοί ή τουλάχιστον για να σκοτωθούν έπρεπε να χτυπηθούν ταυτόχρονα από ένα θεό και ένα θνητό. Άλλες παραδόσεις έλεγαν ότι κάποιοι από τους Γίγαντες ήταν αθάνατοι όσο πατούσαν στο έδαφος όπου είχαν γεννηθεί. Επικρατέστερο μέρος για τη γέννησή τους είναι η Παλλήνη της Χαλκιδικής, μια περιοχή εξαιρετικά άγρια. Οι Γίγαντες ήταν πολύ περισσότεροι από τους

Η Γη ήταν οργισμένη από την τύχη που είχαν οι Τιτάνες μετά το τέλος της Τιτανομαχίας. Μολονότι είχε βοηθήσει τον εγγονό της με κάθε τρόπο για να επικρατήσει, δεν άντεχε να βλέπει τους γιους και τις κόρες της φυλακισμένους στα Τάρταρα. Έτσι, όταν είδε την τεράστια δύναμη που είχαν οι Γίγαντες, τους ξεσήκωσε σε πόλεμο εναντίον των Ολυμπίων. Ο Δίας και τα αδέρφια του έπρεπε να περάσουν άλλη μια δοκιμασία. Ξέσπασε μια τρομερή μάχη που έμεινε γνωστή με το όνομα Γιγαντομαχία.

Η επίθεση των Γιγάντων μάλιστα έγινε χωρίς καμιά προειδοποίηση. Ξαφνικά οι θεοί του Ολύμπου δέχτηκαν βροχή από βράχους, αναμμένους δαυλούς και ολόκληρα φλεγόμενα δέντρα. Οι Γίγαντες ξερίζωναν τα βουνά και τα τοποθετούσαν το ένα πάνω στο άλλο για να σκαρφαλώσουν στην ψηλότερη κορυφή του Ολύμπου, εκεί όπου ήταν χτισμένα τα θεϊκά παλάτια. Η Γη και ο Ουρανός αναστατώθηκαν. Έγινε σωστή κοσμοχαλασιά: στεριές βούλιαζαν και ποτάμια άλλαζαν πορείες. Οι οροσειρές τραντάζονταν συθέμελα και σαν φύλλα δέντρων έτρεμαν ο Όλυμπος, η Όσσα, το Πήλιο, η Πίνδος, το Παγγαίο και ο Άθως.

Οι θεοί του Ολύμπου ζώστηκαν τα άρματα και ετοιμάστηκαν για πόλεμο. Αρχηγός στο θεϊκό στρατόπεδο ήταν ο Δίας, οπλισμένος όχι μόνο με την αστραπή και τον κεραυνό, όπως στην Τιτανομαχία, αλλά και με την αιγίδα, το δέρμα κατσίκας που είχε πάνω το κεφάλι της Γοργόνας. Η τρομερή μορφή της έσπερνε τον πανικό ή απολίθωνε όποιον την αντίκριζε.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ ΣΤΟ ΒΩΜΟ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΠΕΡΓΑΜΟ – ΒΟΡΕΙΑ ΖΩΟΦΟΡΟΣ – ΑΠΟ ΑΡΙΣΤΕΡΑ Ο ΝΗΡΕΑΣ ΚΑΙ Η ΔΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΔΕΞΙΑ Ο ΩΚΕΑΝΟΣ ΚΑΙ Η ΤΗΘΗΣ     Πλάι του πιστή σύμμαχος η κόρη του η Αθηνά, η θεά των μαχών, που μόλις είχε γεννηθεί πάνοπλη από το τεράστιο κεφάλι του. Φορώντας την πανοπλία της και με το γοργώνειο στο στήθος πολέμησε καλύτερα και από άντρας. Γι’ αυτό ο Ζευς (Δίας) ονομάστηκε γιγαντοφόνης και γιγαντολέτωρ και η Αθηνά προσονομάστηκε γιγαντολέτειρα, δηλαδή αυτοί που σκότωσαν τους Γίγαντες. Παραστάτες του Δία ήταν η Νίκη και η φοβερή μάνα της η Στύγα. Πρωτοπαλίκαρά του ήταν ο Ποσειδώνας, ο Απόλλωνας και ο Ήφαιστος ,που σε κάποια στιγμή που είδε κουρασμένο τον Ήλιο τον πήρε πάνω στο δικό του άρμα. Μα και οι θεές πρόσφεραν με κάθε τρόπο τη βοήθειά τους, η Ήρα, η Αφροδίτη, η Άρτεμη, η Εκάτη και οι Μοίρες. Μόνο η Δήμητρα δε συμμετείχε στον αγώνα αυτόν γιατί είχε ιδιαίτερη συγγένεια με τη Γη, προστάτευε τους καρπούς που φύτρωναν στο ιερό της χώμα.

Καθένας θεός και καθεμιά θεά σκότωσαν έναν ή περισσότερους από τους Γίγαντες που οι πιο γνωστοί ήταν ο Πορφυρίωνας, ο Αλκυονέας, ο Εγκέλαδος, ο Εφιάλτης, ο Εύρυτος, ο Κλυτίας, ο Πολυβώτης, ο Πάλλας, ο Ιππόλυτος, ο Γρατίωνας, ο Άγριος και ο Θέωνας. Ο πόλεμος κρατούσε πολύ καιρό μα με κανέναν τρόπο οι Ολύμπιοι δεν μπορούσαν να νικήσουν. Τότε η Αθηνά έμαθε τον πανάρχαιο χρησμό που έλεγε πως οι Γίγαντες θα χαθούν μόνο αν κάποιοι θνητοί πολεμήσουν στο πλάι των αθανάτων. Μόλις το άκουσε ο Δίας έστειλε την Αθηνά να φωνάξει δυο θνητούς γιους του, τον Ηρακλή τον οποίο είχε αποκτήσει με την Αλκμήνη και τον Διόνυσο που τον γέννησε με τη Σεμέλη. Η Γη αμέσως άρχισε να ψάχνει ένα μαγικό βοτάνι που θα έκανε ατρόμητους τους Γίγαντες από τα βέλη των θνητών. Ο Δίας για να την καθυστερήσει απαγόρευσε στον Ήλιο, τη Σελήνη και την Αυγή να ανατείλουν. Έτσι, επικράτησε για πολλές μέρες σκοτάδι μέχρι που ο Δίας βρήκε πρώτος το μαγικό βοτάνι και το κατέστρεψε. Έτσι η πορεία προς τη νίκη ξεκίνησε. Σε λίγο κατέφθασε ο Ηρακλής που υπήρξε ο πολυτιμότερος σύμμαχος της Αθηνάς σ’ αυτόν τον αγώνα και με τα βέλη του σκότωσε πάρα πολλούς Γίγαντες. Μάλιστα, επειδή ήταν γιος του Δία, μπορούσε όταν κουραζόταν από την πολύωρη μάχη, ν’ ανεβαίνει στο άρμα του θεϊκού πατέρα του. Ο Διόνυσος ήρθε με τη συνοδεία του, τους Σάτυρους και τους Κορύβαντες, καβάλα πάνω σε γαϊδούρια που με τους κρότους και τα γκαρίσματά τους πολλές φορές τρόμαζαν τους Γίγαντες. Ένα άλλο όπλο του Διόνυσου ήταν και ο θύρσος, το σύμβολό του, ένα μακρύ ραβδί στολισμένο με κισσό. Οι δυο γιοι του Δία για τη γενναιότητα και το θάρρος που έδειξαν στη Γιγαντομαχία ανταμείφθηκαν και έγιναν αθάνατοι.

Οι αρχαίοι μυθογράφοι ασχολήθηκαν με τη Γιγαντομαχία και μέσα από τα έργα τους μας περιγράφουν πολλές σημαντικές σκηνές της.

Ο Ηρακλής χτύπησε πρώτα με το τόξο του τον Αλκυονέα. Αυτός ήταν ο μεγαλύτερος από τους Γίγαντες και σύμφωνα με μια παράδοση, ο αρχηγός τους. Ο Αλκυονέας έπεσε κάτω με τρομερό κρότο. Αλλά τη στιγμή που ο ήρωας πανηγύριζε για την επιτυχία του, τον είδε να σηκώνεται πάλι υψώνοντας απειλητικά το τεράστιο κορμί του.

Ήταν μάλιστα έτοιμος να εκτοξεύσει στον Ηρακλή έναν τεράστιο βράχο που βρισκόταν δίπλα του. Ευτυχώς η Αθηνά κατάφερε να τον εμποδίσει. Μετά εξήγησε στον Ηρακλή που ακόμη δεν μπορούσε να πιστέψει στα μάτια του, ότι ο Αλκυονέας ήταν αθάνατος όσο πατούσε στο χώμα που τον γέννησε. Τότε ο ήρωας φορτώθηκε στις στιβαρές πλάτες του το Γίγαντα, τον μετέφερε έξω από το πεδίο της Φλέγρας όπου είχε γεννηθεί και τον εξόντωσε τελειωτικά με τα βέλη του. Οι κόρες του, οι Αλκυονίδες, απελπισμένες από το θάνατο του πατέρα τους, ρίχτηκαν στη θάλασσα και μεταμορφώθηκαν σε πουλιά (τις αλκυόνες).

Ο Πορφυρίωνας που φιλοδοξούσε να εξουσιάσει τη Δήλο και τους Δελφούς και η Γη του είχε υποσχεθεί να τον ζευγαρώσει με την Ήβη, την κόρη της Ήρας, παρακολουθούσε την εξόντωση του αδερφού του και όρμησε να εκδικηθεί τον Ηρακλή. Και σίγουρα ο τρομερός Γίγαντας θα καταπλάκωνε μ’ ένα βουνό τον ήρωα. Ευτυχώς όμως ο Δίας μηχανεύτηκε ένα κόλπο την τελευταία στιγμή. Διέταξε την Αφροδίτη να κυριέψει το Γίγαντα με ερωτικό πάθος για την Ήρα που βρισκόταν εκεί κοντά. Η Αφροδίτη έστειλε το γιο της τον Έρωτα εναντίον του Πορφυρίωνα και ξαφνικά αυτός αδιαφορώντας για τον Ηρακλή άρχισε να κυνηγάει την Ήρα για να σμίξει μαζί της. Τη στιγμή ακριβώς που είχε συλλάβει τη θεϊκή βασίλισσα και είχε σκίσει τα μεγαλόπρεπα πέπλα της, ο Ηρακλής βρήκε την ευκαιρία να τον εξοντώσει με το βέλος του.

Ανάλογο ρόλο έπαιξε και η ίδια η Αφροδίτη στη διάρκεια της Γιγαντομαχίας. Σε μια δύσκολη στιγμή που δεκαπέντε Γίγαντες είχαν περικυκλώσει απειλητικά τον Ηρακλή, αυτή μετέφερε με τη θεϊκή δύναμή της τον ήρωα σ’ ένα σπήλαιο. Κατόπιν, έδειξε το καταπληκτικό της σώμα στους Γίγαντες. Αυτοί μονομιάς κυριεύτηκαν από ερωτικό πάθος και άρχισαν να τρέχουν πίσω από τη θεά. Η Αφροδίτη τους οδήγησε έτσι στη σπηλιά όπου είχε κρύψει τον Ηρακλή. Επειδή οι Γίγαντες δε χωρούσαν να περάσουν όλοι μαζί την είσοδο της σπηλιάς, έμπαιναν μέσα ένας ένας. Ο Ηρακλής με μεγάλη ευκολία κατάφερε να τους εξοντώσει και τους δεκαπέντε. Η Αθηνά, πολεμική θεά, δεν κατέφυγε σε τέτοια γυναικεία κόλπα. χρησιμοποιώντας το δόρυ και το ακόντιό της πολέμησε αντρίκεια. Στην αρχή πάλευε πολλές ώρες με τον Πάλλαντα. Ο Γίγαντας ήταν τρομερά δυνατός, όμως η Αθηνά χρησιμοποιώντας πολεμικά κόλπα και έξυπνη στρατηγική κατάφερε να τον εξοντώσει. Στη συνέχεια τον έγδαρε και από το δέρμα του κατασκεύασε τη δική της αιγίδα, που την έκανε ατρόμητη.

Ο Εγκέλαδος, όταν είδε το φριχτό τέλος του Πάλλαντα, το έβαλε στα πόδια. Η Αθηνά όμως τον αντιλήφθηκε και τον καταδίωξε. Επειδή δυσκολευόταν να τον φτάσει, άρπαξε τη Σικελία και την πέταξε κατά πάνω του. Το νησί βρήκε το στόχο του και καταπλάκωσε το Γίγαντα. Έτσι εξηγούνταν από τους αρχαίους οι εκρήξεις της Αίτνας, που δεν ήταν τίποτα άλλο από τα τινάγματα του Εγκέλαδου που ψυχομαχούσε.

Μια παρόμοια περιπέτεια με τον Εγκέλαδο είχε και ο Πολυβώτης. Αυτόν ανέλαβε να τον αντιμετωπίσει ο Ποσειδώνας. Η μάχη μέσα στη θάλασσα ήταν τρομερή. Τεράστια κύματα σηκώθηκαν και κόντευαν να φτάσουν τα παλάτια του Ουρανού, ψηλά στον Αιθέρα. Ο Ποσειδώνας όμως είχε το προνόμιο ότι βρισκόταν στο δικό του χώρο, μέσα στο υγρό του βασίλειο. Με το όπλο που του είχαν χαρίσει οι Κύκλωπες, την τρομερή τρίαινα, κατάφερε να τρυπήσει πολλές φορές το κορμί του Γίγαντα. Το αίμα του κυλούσε ασταμάτητα και κοκκίνισε ολόκληρη τη θάλασσα· μη μπορώντας να τα βγάλει πέρα τράπηκε σε φυγή. Ο θαλασσοσείστης Ποσειδώνας όμως άρπαξε ένα κομμάτι από την Κω, το πέταξε με μεγάλη δύναμη στον Πολυβώτη και τον πλάκωσε. Το κομμάτι της Κω που καταπλάκωσε το Γίγαντα είναι το γνωστό νησάκι Νίσυρος.Στη Γιγαντομαχία έλαβε μέρος και ο Απόλλωνας, ο γιος του Δία από τη Λητώ. Πιο γνωστή είναι η μάχη που έδωσε με το Γίγαντα Εφιάλτη. Τα μαγικά του βέλη έπεφταν σαν βροχή πάνω στο τρομερό τέρας. Στην αρχή ο Εφιάλτης έμοιαζε να μην καταλαβαίνει τίποτα. Ο Ηρακλής όμως που είχε μάθει από την Αθηνά όλα τα μυστικά για την εξόντωση των εχθρών, έτρεξε για να βοηθήσει. Ο Εφιάλτης ήταν ένας από τους Γίγαντες για τους οποίους υπήρχε χρησμός ότι θα εξοντωνόταν μόνο αν τους χτυπούσε παράλληλα ένας θνητός και ένας αθάνατος. Έτσι όταν ο Απόλλωνας τόξευσε το αριστερό μάτι του Γίγαντα, ο Ηρακλής σημάδεψε το δεξί. Τότε ο Εφιάλτης, τυφλωμένος και με το αίμα να τρέχει σαν ποτάμι πάνω στα γένια του και το τεράστιο σώμα του, ξεψύχησε. Η Γη για να εκδικηθεί τον Ηρακλή άρχισε από τότε να στέλνει τη μορφή του Εφιάλτη στα όνειρα των θνητών.

Ο Διόνυσος μαζί με τους Σάτυρους έτρεψαν σε φυγή τον Εύρυτο. Ο γιος του Δία τον καταδίωξε και μ’ ένα χτύπημα του θύρσου του κατάφερε να σκοτώσει το Γίγαντα. Αλλά η λύσσα του ήταν τόσο μεγάλη ώστε παρακάλεσε τον πατέρα του να τον μεταμορφώσει σε λιοντάρι. Ο Δίας άκουσε το γιο του και έτσι σε λίγο ο Διόνυσος με μορφή λιονταριού κατασπάραξε το νεκρό Εύρυτο. Ο Πελώρεος που είδε το τέλος του αδερφού του βάλθηκε να εκδικηθεί το φονιά. Άρπαξε λοιπόν με μεγάλη ορμή το όρος Πήλιο και το εκτόξευσε ενάντια στον Διόνυσο, τους Σάτυρους και τους Κορύβαντες. Ευτυχώς που ο Άρης παρακολουθούσε τη σκηνή και έπιασε το βουνό στον αέρα. Έτσι γλίτωσε τον Διόνυσο και την παρέα του από βέβαιο θάνατο. Ο Ποσειδώνας στη συνέχεια κυνήγησε τον Πελώρεο και όταν τον είδε να πηδά μέσα στα νερά του Σπερχειού ποταμού για να γλιτώσει, τον χτύπησε με την τρίαινά του και τον σκότωσε.

Τον Ευρυμέδοντα, που σύμφωνα με μια παράδοση ήταν αυτός ο αρχηγός των Γιγάντων, τον σκότωσε ο ίδιος ο Δίας. Και να πώς έγινε η τρομερή πάλη μεταξύ τους: Ο Ευρυμέδοντας ήθελε να σκοτώσει ο ίδιος τον Δία έτσι ώστε σε περίπτωση νίκης των Γιγάντων, να γίνει αυτός ο κυρίαρχος του κόσμου. Έψαχνε λοιπόν μέσα στην αναταραχή τον αρχηγό των Ολυμπίων. Σε κάποια στιγμή διέκρινε τον αστραποβόλο κεραυνό και όρμησε με λύσσα εναντίον του. Η Γη προσπάθησε με κάθε τρόπο να βοηθήσει το γιο της. Έτσι έκανε να φυτρώσουν από το σώμα του χιλιάδες δηλητηριώδη φίδια. Ο Ευρυμέδοντας άρχισε μ’ όλη του τη δύναμη να χτυπά τον Δία, που όμως προστατευόταν από τη θεϊκή αιγίδα του. Σε κάποια στιγμή ο Δίας κατάφερε να βάλει το πρόσωπο της Γοργόνας μπροστά στα μάτια του Γίγαντα. Τότε αυτός κυριεύτηκε από τρόμο. Ο Δίας έριξε πάνω του τον κεραυνό και σε λίγο το κορμί του τυλίχτηκε στις φλόγες. Κόρη του Ευρυμέδοντα ήταν η Περίβοια, που ζευγαρώθηκε με τον Ποσειδώνα και έφερε στον κόσμο τον Ναυσίθοο, πατέρα του Αλκίνοου, του βασιλιά των Φαιάκων.

Ο Ήφαιστος στη διάρκεια της Γιγαντομαχίας χρησιμοποιούσε ως όπλα του τα διάφορα υλικά που είχε μέσα στο θεϊκό εργαστήρι του. Επάνω στη φωτιά έλιωνε διάφορα μέταλλα, όπως ατσάλι, σίδερο, χαλκό και πυρακτωμένα τα εκτόξευε στους Γίγαντες. Μ’ αυτόν τον τρόπο κατάφερε να εξοντώσει έναν πολύ επικίνδυνο Γίγαντα, τον Μίμαντα. Τη στιγμή που αυτός χτυπιόταν με τον Δία και την Αθηνά και τους είχε φέρει σε δύσκολη θέση, ο Ήφαιστος του έριξε βλήματα πυρακτωμένου σιδήρου. Τότε ο Γίγαντας ένιωσε το κορμί του να ζεματάει, άρχισε να ουρλιάζει, έπεσε κάτω και κυλιόταν απελπισμένα στο έδαφος. Ο Δίας τότε βρήκε την ευκαιρία και τον πλάκωσε μ’ ένα βουνό. Από τότε είναι θαμμένος κάτω από το όρος Μίμαντας που βρίσκεται στις Ερυθρές απέναντι από τη Χίο. Ο φτερωτός Ερμής και σ’ αυτόν τον πόλεμο χρησιμοποίησε την πονηριά του. Κατέβηκε στον Άδη και ζήτησε από το θείο του, τον μελαψό Πλούτωνα, την κυνέα, που τον έκανε αόρατο. Πέταξε αμέσως πάλι στη χώρα της συμπλοκής και φορώντας το μαγικό κράνος πλησίασε τον Ιππόλυτο. Ο Γίγαντας άρχισε ξαφνικά να βλέπει τεράστιους βράχους να σηκώνονται μόνοι τους από τη γη και να πέφτουν επάνω του. Σε λίγο άρχισε να νιώθει τσιμπήματα, κλοτσιές, γροθιές σ’ όλο του το κορμί μα δεν έβλεπε κανέναν να βρίσκεται κοντά του. Τότε νόμισε πως τρελάθηκε από την οχλαγοή και τους κρότους και τράπηκε μόνος του σε φυγή. Ο Ερμής τον κυνήγησε και κατάφερε με μεγάλη ευκολία να τον αποτελειώσει.

Αλλά και οι υπόλοιπες θεές που πήραν μέρος στη Γιγαντομαχία κατάφεραν να δώσουν ένα χέρι βοήθειας στους βασικούς πρωταγωνιστές. Έτσι, η Εκάτη κατάφερε ρίχνοντας αμέτρητους αναμμένους δαυλούς να εξοντώσει τον Κλυτία. Αυτός δεν προλάβαινε να αποφύγει τον έναν και αμέσως έφτανε ο άλλος δαυλός. Σε κάποια στιγμή που άφησε ελεύθερα τα χέρια του για να ξεκουραστούν, η Εκάτη του πέταξε μια βροχή αναμμένους δαυλούς. Ο Γίγαντας τυλίχτηκε στις φλόγες χωρίς να προλάβει ν’ αντιδράσει. Έτσι βρήκε φριχτό θάνατο. Επίσης, η Άρτεμη, η θεά του κυνηγιού, ρίχνοντας τα θεϊκά βέλη της σκότωσε τον Γρατίωνα. Τέλος, οι Μοίρες, οι κόρες του Δία, στάθηκαν στο πλευρό του εξοπλισμένες με τα χάλκινα ρόπαλά τους. Αυτές σκότωσαν τον Άγριο και τον Θέοντα. Ο φοβερός Αδαμάστορας βλέποντας τον έναν πίσω από τον άλλο τους αδερφούς του να εξουδετερώνονται από τους Ολύμπιους, σε μια τελευταία προσπάθεια διαφυγής από τη μοίρα άρπαξε ολόκληρη την οροσειρά της Ροδόπης και την έριξε καταπάνω τους. Ο Ήλιος που περνούσε εκείνη την ώρα με το άρμα του, την τελευταία στιγμή κατάφερε ν’ αλλάξει την πορεία των βουνών και έσωσε τους θεούς. Τότε αυτοί είδαν πως δεν ήταν εύκολο να τα βγάλουν πέρα με τον αδάμαστο Αδαμάστορα, παρά μόνον εάν ένωναν όλοι μαζί τις δυνάμεις τους. Όρμησαν λοιπόν επάνω του ο Δίας, ο Άρης, ο Ερμής, ο Απόλλωνας, ο Ήφαιστος και μαζί ο Ηρακλής και ο Διόνυσος και μετά από πολλές ώρες πάλης κατάφεραν να τον εξοντώσουν.

Όλους τους υπόλοιπους Γίγαντες τους ξέκανε με τον κεραυνό του ο Δίας και με τα βέλη του ο Ηρακλής. Όταν πια τους εξόντωσαν όλους, οι θεοί κάθισαν να ξαποστάσουν χαρούμενοι για τη νίκη τους. Αμέσως μετά άρχισαν να τακτοποιούν τα θεϊκά τους παλάτια που σχεδόν είχαν καταστραφεί ύστερα από τέτοια κοσμοχαλασιά.

Μετά από χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι συνέχιζαν να βρίσκουν μέσα στη γη κόκαλα από σκοτωμένους Γίγαντες. Έδειχναν βράχους που είχαν εκσφενδονίσει αυτοί ή οι θεοί, όπως ένα βράχο στη Λυκαονία, που έλεγαν πως τον είχε ρίξει ο Δίας· νησιά σαν τη Νίσυρο, τη Λήμνο και την Πορφυριώνη στην Προποντίδα· βουνά σαν τον Μίμαντα και ηφαίστεια σαν το Βεζούβιο και την Αίτνα που κρατούσαν στα σπλάχνα τους τους Γίγαντες. Άλλοι ιστορούν πως επίτηδες η Γη με στοργή είχε θάψει τους γιους της βαθιά κάτω από τα βουνά ή πως είχε μεταμορφώσει τους ίδιους σε βουνά.

Πηγή : http://www.mythologia.8m.com/gigantomahia3.html

Feb
19

Ο Κρόνος διαδέχτηκε στην εξουσία τον Ουρανό. Χρειαζόταν όμως και μια γυναίκα για να τον συντροφεύει και να τον βοηθάει στο δύσκολο έργο του. Ερωτεύτηκε λοιπόν την αδερφή του Ρέα, που ήταν και η πιο αγαπημένη κόρη της Γης. Είδε την ψηλή κορμοστασιά της, το κατάλευκο δέρμα της και τα μακριά μαλλιά της και μαγεύτηκε.

Η Ρέα, εκτός από την ομορφιά της, είχε καλό χαρακτήρα. Της άρεσε όμως να κάνει συντροφιά με τις αδερφές της και να περιποιείται τη μητέρα της. Γι’ αυτό δεν ήθελε να παντρευτεί τον Κρόνο. Μάταια αυτός της υποσχόταν αιώνια πίστη και οι υπόλοιπες Τιτανίδες προσπαθούσαν να την πείσουν να δεχτεί. Η Ρέα δεν ήθελε να χάσει την κοριτσίστικη ευτυχία της τόσο γρήγορα· ήθελε να χαρεί το φως της Ημέρας που στερήθηκε τόσα χρόνια εξαιτίας του σκληρόκαρδου πατέρα της.

Η Γη όμως που έβλεπε πόσο λυπημένος και μόνος ήταν ο αγαπημένος της γιος, του υποσχέθηκε ότι σύντομα θα έκανε δική του τη Ρέα. Αυτός πέταξε από τη χαρά του και φίλησε με σεβασμό το χέρι της γριάς μητέρας του. Η Γαία λοιπόν κάλεσε την κόρη της και αγκαλιάζοντάς την, της είπε ότι ήτανε γραφτό να παντρευτεί τον Κρόνο και να γίνει δίπλα του η πρώτη από τις Τιτανίδες, η βασίλισσα του Κόσμου. Η Ρέα που πάντα άκουγε τις συμβουλές της, με δάκρυα στα μάτια δέχτηκε να παντρευτεί.

Ο γάμος ήταν πράγματι θεϊκός. Ο Κρόνος έλαμπε από χαρά δίπλα στην πεντάμορφη Ρέα. Οι Τιτάνες και οι Τιτανίδες τους έφεραν πολύτιμα δώρα. Η Γη ήταν συγκινημένη που έβλεπε τον πιο γενναίο και αποφασιστικό γιο της να παντρεύεται την αγαπημένη της κόρη. Ακολούθησε γλέντι που κράτησε μερόνυχτα ολόκληρα και συμμετείχε ολόκληρη η πλάση. Μονάχα ο Ουρανός κοίταζε θυμωμένος από ψηλά το νιόπαντρο ζευγάρι, αλλά και όλα τα υπόλοιπα παιδιά του που ξέφυγαν από τη φυλακή όπου τα είχε ρίξει. Στο βάθος όμως ήξερε ότι και ο Κρόνος θα πάθαινε κάποτε τα ίδια από κάποιο παιδί του.

Έτσι, ο Κρόνος και η Ρέα ζούσαν ευτυχισμένοι και αγαπημένοι περνώντας αρμονικά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους έξω από τα Τάρταρα. Κυβερνούσαν με φρόνηση ολόκληρο το σύμπαν και γιόρταζαν με μεγάλα γλέντια την επέτειο της απελευθέρωσής τους μαζί με τα υπόλοιπα αδέρφια τους. Κάποια μέρα η Ρέα ανακοίνωσε πανευτυχής στον Κρόνο ότι περίμενε το πρώτο της παιδί και έτρεξε χαρούμενη να το πει στις αδερφές της και στη μητέρα της. Μόλις άκουσε το νέο ο Κρόνος, αμέσως ήρθε στο μυαλό του η τρομερή εικόνα του πληγωμένου Ουρανού και θυμήθηκε το φοβερό χρησμό που του είπε ο πατέρας του πριν απομακρυνθεί για πάντα ψηλά στον ουράνιο θόλο: “Κάποτε θα πάθεις και εσύ το ίδιο από το παιδί σου”. Μαύρες σκέψεις άρχισαν να κυριεύουν το μυαλό του. Δεν μπορούσε να ηρεμήσει ούτε λεπτό και γι’ αυτό έτρεξε στη σεβαστή Γαία για να επιβεβαιώσει το χρησμό. Δυστυχώς όμως κι αυτή, η οποία είχε μαντικές ικανότητες, του είπε ότι ήταν γραφτό να χάσει την κοσμική εξουσία από κάποιο παιδί του.

Από εκείνη τη στιγμή ο Κρόνος έγινε τελείως διαφορετικός. Ήταν διαρκώς νευριασμένος και σκυθρωπός. Δεν έλεγε γλυκόλογα, ούτε περιποιόταν τη Ρέα όπως άλλοτε. Μα το χειρότερο ήταν πως δεν μπορούσε να κλείσει μάτι από τη στενοχώρια του. Η Μέρα διαδεχόταν τη Νύχτα, μα έβρισκε πάντα τον Κρόνο ξύπνιο και ανήσυχο.

Η Ρέα δεν μπορούσε να εξηγήσει αυτή την κατάσταση, αλλά έπλεε σε πελάγη ευτυχίας γιατί περίμενε το πρώτο της παιδί.

Και να που σε λίγο την έπιασαν οι πόνοι της γέννας. Βογκούσε και έσκουζε από τους πόνους και οι φωνές της ανατάραζαν ολόκληρο το σύμπαν. Ο Κρόνος ήταν πολύ ανήσυχος, μα όχι από συμπόνια για τη γυναίκα του αλλά από στενοχώρια για το μέλλον του θρόνου του. Πλάι στη Ρέα έτρεξαν οι αδερφές της και η μάνα της που είχε γεννήσει μόνη της τόσα παιδιά και ήταν η πιο έμπειρη απ’ όλες. Έτσι, με τις φροντίδες της Γης, η Ρέα γέννησε την πρωτότοκη κόρης της, την Ήρα, που ήταν γραφτό να γίνει η πρώτη θεά ανάμεσα στις Ολύμπιες.

Η Ήρα ήταν όμορφη και χαριτωμένη, μεγάλωσε γρήγορα και έπαιζε όλη μέρα με τις ξαδέρφες της, τις Ωκεανίδες. Ήταν το καμάρι της Ρέας και η αδυναμία της γιαγιάς της. Ευτυχισμένη κυκλοφορούσε ανάμεσα στους τεράστιους Τιτάνες. Ο Κρόνος δεν την έβλεπε με καλό μάτι, μα για να μη βάλει σε ανησυχίες τη γυναίκα του, κάθε φορά που τον πλησίαζε η Ήρα της χαμογελούσε και έπαιζε μαζί της. Αυτό όμως που σκεφτόταν όλη μέρα και όλη νύχτα ήταν πώς θα έβρισκε έναν τρόπο να εξαφανίσει την κόρη του. Έπρεπε να φανεί προσεχτικός για να μην πάθει καμιά συμφορά όπως ο πατέρας του. Τα ζοφερά Τάρταρα επομένως δεν ήταν η καλύτερη λύση για το πρόβλημά του.

Μια μέρα είδε την Ήρα μόνη της να παίζει κρυφτό με τα σύννεφα. Γύρισε προσεκτικά το κεφάλι του για να δει μήπως ήταν κάποιος κοντά. Μόλις βεβαιώθηκε ότι δεν τον έβλεπε κανένας, άρπαξε την κόρη του και πριν καλά καλά η μικρή προλάβει ν’ αντιδράσει άνοιξε το τεράστιο στόμα του και την κατάπιε. Η Ήρα χωρίς να συνειδητοποιήσει τι της είχε συμβεί, βρέθηκε φυλακισμένη στο τεράστιο στομάχι του πατέρα της. Σε λίγο άρχισε να κλαίει και να οδύρεται· του κάκου όμως, κανένας δεν μπορούσε να την ακούσει.

Μόλις έπεσε η νύχτα, η Ρέα άρχισε να ανησυχεί· ποτέ η Ήρα δεν είχε αργήσει τόσο πολύ. Άρχισε λοιπόν να ψάχνει παντού την κόρη της. Έψαξε καλά μέσα σε όλα τα σύννεφα, κοίταξε μέσα στα δάση μήπως και η μικρή θεά είχε αποκοιμηθεί κουρασμένη από το πολύωρο παιχνίδι. Ρωτούσε τις Ωκεανίδες και τους Τιτάνες μήπως την είχαν δει. Όλα μάταια, κανένας δεν ήξερε τίποτα για την Ήρα. Η Ρέα άρχισε να κλαίει, αλλά συνέχισε το ψάξιμο και μαζί της άρχισαν να φωνάζουν τη μικρή όλες οι Τιτανίδες. Πέρασαν μέρες και νύχτες, η θεϊκή μάνα γύρισε πάνω κάτω τον ουρανό και τη γη, μα χωρίς αποτέλεσμα. Τελικά απογοητευμένη έτρεξε στη μητέρα της που τα γνώριζε όλα να ρωτήσει για την τύχη της κόρης της. Η Γη με πόνο πολύ της αποκάλυψε την τρομερή αλήθεια.

Όταν το άκουσε η Ρέα, έγινε έξαλλη και έτρεξε οργισμένη στον Κρόνο. Του φώναζε και τον χτυπούσε για να αφήσει ελεύθερη την Ήρα. Αυτός όμως αρκετά απαθής, της είπε πως ό,τι έγινε πια δεν μπορούσε ν’ αλλάξει και κανένας δε θα έβγαζε την Ήρα μέσα από το στομάχι του. Η Ρέα έβαλε τα κλάματα, άρχισε να χτυπιέται και να τραβάει τα μαλλιά της, τον θερμοπαρακαλούσε και τον ικέτευε. Μάταια όμως, δεν μπορούσε με κανένα τρόπο να τον μεταπείσει.

Σε λίγο καιρό η Ρέα ένιωσε πάλι κάτι να σαλεύει στα σπλάχνα της. Τη χαρά της όμως την έπνιγε ο φόβος για την τύχη του νέου της παιδιού. Έτσι, σκαρφίστηκε ένα σχέδιο. Όταν ήρθε η ώρα της γέννας μάζεψε μαύρα, πυκνά σύννεφα κι εκεί μέσα μαζί με τις δυο φρόνιμες αδερφές της, τη Μνημοσύνη και τη Θέμιδα, περίμενε να φέρει το νέο της καρπό.Πράγματι, χωρίς πολλές ταλαιπωρίες, ξεπετάχτηκε ένα ακόμη χαριτωμένο κοριτσάκι, η Εστία. Το νεογέννητο όμως άρχισε να κλαίει, όπως ήταν φυσικό. Το θεϊκό του κλάμα έφτασε στ’ αυτιά του Κρόνου που πετάχτηκε αμέσως από το θρόνο του. Έτρεξε και βρήκε τη Ρέα ιδρωμένη και κατάκοπη να κρατά σφιχτά στον κόρφο της το βρέφος. Με χείλη που έτρεμαν και μάτια δακρυσμένα κοίταζε ικετευτικά τον παντοδύναμο άντρα της. Ο Κρόνος άρπαξε με θυμό τη μικρή Εστία και μονομιάς την έβαλε στο τεράστιο στόμα του και την κατάπιε. Μετά είπε απειλητικά στη Ρέα:

- Ξέρε το ότι δεν έχω σκοπό να παραδώσω τόσο εύκολα το θρόνο μου· κι εσύ σαν γυναίκα μου πρέπει να με βοηθήσεις και να μου παρασταθείς. Γι’ αυτό άλλη φορά, εσύ η ίδια μόλις γεννάς τα παιδιά μου θα μου τα παραδίδεις.

Έπειτα γύρισε πάλι στο παλάτι του και κοιμήθηκε ήσυχος που για λίγο καιρό δε θα είχε την έγνοια της γέννας.

Η Ρέα απελπισμένη σχεδόν το πήρε απόφαση ότι με τέτοιο σκληρόκαρδο άντρα δεν πρόκειται να χαρεί κανένα παιδί της. Τα έβαζε μάλιστα με τις αδερφές της και με τη μάνα της που την πίεζαν, όταν ήταν κοπέλα ακόμη, να πάρει για άντρα της αυτόν τον απαίσιο παιδοφάγο. Έτσι όταν γέννησε μετά από καιρό την καρπερή Δήμητρα, παρέδωσε με τα ίδια της τα χέρια το σπαργανωμένο βρέφος στο σκληρό Κρόνο. Αυτός έκανε μια χαψιά την κόρη του και ευχαριστημένος που η Ρέα αυτή τη φορά δε σκαρφίστηκε κανένα κόλπο, χάιδεψε τα μακριά άσπρα γένια του και ήσυχος συνέχισε το έργο του. Τα παιδιά βέβαια του Κρόνου και της Ρέας ήταν αθάνατα όπως και οι γονείς τους. Έτσι συνέχιζαν να ζούνε μέσα στην ιδιόμορφη φυλακή τους, το τεράστιο στομάχι του πατέρα τους. Η Ήρα μάλιστα που ήταν μεγαλύτερη απ’ όλες τις κόρες και πρόλαβε να ζήσει μερικά χρόνια έξω από το παράξενο κελί της, ανέλαβε να φροντίζει τις νεογέννητες αδερφές της και τις μεγάλωσε η ίδια. Όταν άρχισαν να καταλαβαίνουν, τους εξήγησε ποια ήταν η συμφορά που περνούσαν όλες μαζί κι άρχισαν κι αυτές να νιώθουν απεριόριστο μίσος για τον πατέρα τους.

Σε λίγο καιρό πλάι στις αδερφές προσγειώθηκε ένα ακόμη βρέφος. Ήταν ο θαλασσοσείστης Ποσειδώνας. Και να πώς είχαν γίνει τα πράγματα:

Η Ρέα ήταν έτοιμη να γεννήσει. Αυτή τη φορά ο Κρόνος ήταν περισσότερο ανήσυχος από ποτέ. Κάτι του έλεγε μέσα του πως μετά από τόσα θηλυκά η Ρέα θα του έκανε γιο και ο τρόμος του ήταν μεγαλύτερος.

Πράγματι, η Ρέα γέννησε τον Ποσειδώνα. Αυτή θέλοντας να ξεγελάσει τον εαυτό της πίστευε πως ο Κρόνος όταν έβλεπε τον όμορφο γιο του θα άλλαζε γνώμη και θα τον άφηνε να ζήσει.

Συνέβη όμως το αντίθετο. Μόλις ο Κρόνος είδε αρσενικό παιδί, το άρπαξε με λύσσα και το κατάπιε αμέσως, πριν προλάβει καν ν’ ανοίξει τα μάτια του. Γιατί φυσικά ένας γιος ήταν πολύ πιο επικίνδυνος και είχε μεγάλες πιθανότητες να του πάρει το θρόνο. Την ίδια τύχη είχε και ο μελαμψός Πλούτωνας. Η Ρέα με τα ίδια της τα χέρια παρέδωσε απαρηγόρητη το μαυρομάτη γιο της στον τρομερό παιδοφάγο. Ο Κρόνος, ικανοποιημένος από τη γυναίκα του, κατάπιε μονομιάς κι αυτό το μαυριδερό βρέφος χωρίς πολλές κουβέντες.

Η πληγωμένη μάνα όμως δεν μπορούσε να πάρει απόφαση το φοβερό της μαρτύριο. Μόλις κατάλαβε τη νέα της εγκυμοσύνη, έτρεξε στη γερόντισσα Γαία. Εκεί ξέσπασε σε αναφιλητά και φιλώντας τα χέρια και τα πόδια της Παγκόσμιας Μητέρας ζητούσε τη βοήθειά της. Η Γη θυμήθηκε τα δικά της βάσανα όταν ο τρομερός Ουρανός φυλάκιζε το ένα πίσω από τ’ άλλο τα παιδιά της στα σκοτεινά Τάρταρα. Ένιωθε καλά την αγανάκτηση και το παράπονο της κόρης της. Τη συμβούλεψε λοιπόν να ζητήσει χρησμό από τον πατέρα της. Η Ρέα ταράχτηκε μόλις το άκουσε, γιατί ήξερε ποια ήταν τα αισθήματα του Ουρανού για όλους τους Τιτάνες και τις Τιτανίδες. Καθώς όμως ένιωθε να μεγαλώνει στα σπλάχνα της το νέο βρέφος, πήρε την απόφαση.

Εννιά ολόκληρες μέρες ταξίδευε πάνω σ’ ένα παχύ σύννεφο για να φτάσει στα μέρη του Αιθέρα, εκεί όπου ήταν χτισμένο το παλάτι του Ουρανού. Μόλις αντίκρισε το γέροντα πατέρα της, έπεσε στα γόνατα και του φίλησε τα πόδια και τις άκρες του γαλάζιου χιτώνα του. Με δάκρυα στα μάτια του είπε:

- Παντοδύναμε γεννήτορα, συγχώρα με για όσα δεινά σου προκαλέσαμε εγώ και τα θεϊκά αδέρφια μου. Μα τώρα ξέχασε όσα έγιναν και δώσε μου την ιερή συμβουλή σου για τη συμφορά που με βρήκε. Εσύ που όλα τα βλέπεις από τα αέρινα παλάτια σου, ξέρεις το κακό που μου κάνει τόσα χρόνια ο άντρας μου. Όμως τώρα που πάλι κάτι σαλεύει μέσα στα σπλάχνα μου, πες μου, πάνσοφε πατέρα, πώς θα το γλιτώσω από το μίσος του άκαρδου Κρόνου;

Ο Ουρανός μόλις άκουσε τα λόγια της κόρης του, τη σπλαχνίστηκε. Από την άλλη θυμήθηκε το φοβερό έγκλημα του Κρόνου πριν από πολλούς αιώνες, που έγινε αιτία να χάσει την εξουσία του κόσμου. Έτσι, για να βοηθήσει την κόρη του, αλλά κυρίως για να εκδικηθεί το γιο του, έδωσε τη θεϊκή συμβουλή. Είπε στη Ρέα ότι έπρεπε να πάει να γεννήσει στην Κρήτη και στη συνέχεια να επιστρέψει στον Κρόνο και να προσποιηθεί μια ψεύτικη γέννα. Η Ρέα χαρούμενη, ευχαρίστησε με δάκρυα τον πατέρα της και γύρισε με ήσυχο ταξίδι πίσω στη γη.

Όταν πια έφτασαν οι μέρες να γεννήσει, είπε στον Κρόνο ότι θα πήγαινε ένα ταξίδι στην Κρήτη, στις ανιψιές της, τις Νύμφες της Ίδης, γιατί τις είχε πεθυμήσει και επιπλέον ήθελε να ξεκουραστεί στον καθαρό αέρα. Ο Κρόνος προειδοποίησε τη γυναίκα του να μη σοφιστεί κάποιο καινούριο κόλπο για να σώσει το παιδί της, γιατί αυτή τη φορά η οργή του θα ήταν μεγάλη.

Η Ρέα έφτασε στην Κρήτη. Εκεί τη βοήθησαν οι Νύμφες της Ίδης να γεννήσει τον Δία, το μελλοντικό κυβερνήτη του κόσμου. Οι Κουρήτες και οι Κορύβαντες χτυπώντας δαιμονισμένα τα δόρατά τους πάνω στη γη κάλυψαν το κλάμα του μωρού για να μη φτάσει στ’ αυτιά του πατέρα του. Η Ρέα εμπιστεύτηκε το νεογνό στις Νύμφες και επέστρεψε στο παλάτι του Κρόνου. Στο δρόμο βρήκε ένα λιθάρι που είχε το σχήμα μωρού και το πήρε μαζί της. Μόλις έφτασε στο παλάτι προσποιήθηκε ότι την έπιασαν οι πόνοι της γέννας. Βογκούσε και φώναζε για να ξεγελάσει τον Κρόνο που περίμενε να καταπιεί το νιογέννητο παιδί του. Κατόπιν, φάσκιωσε το λιθάρι που είχε βρει και κλαίγοντας σπαραχτικά με ψεύτικα δάκρυα, το έδωσε στο φοβερό σύζυγό της. Αυτός το κατάπιε ανίδεος και άρχισε πάλι ήσυχος να ασχολείται με τις υποθέσεις του κόσμου.

Πέρασαν πολλά χρόνια, ο Δίας στο μεταξύ με τις φροντίδες των Νυμφών θέριεψε και έγινε ένα δυνατό και όμορφο παλικάρι. Η Μήτιδα, η αγαπημένη του Νύμφη, του εξήγησε τίνος γιος ήταν. Τότε ο Δίας έτρεξε στο παλάτι του Κρόνου, του αποκάλυψε την ταυτότητά του και του ζήτησε το θρόνο και το σκήπτρο του. Ο Κρόνος όμως ήταν αποφασισμένος να μην παραδώσει τόσο εύκολα την εξουσία του. Έτσι άρχισε μια πάλη ανάμεσα στον πατέρα και το γιο, που κράτησε χρόνια ολόκληρα. Τελικά ο νεαρός Δίας κατάφερε να νικήσει το γέροντα πατέρα του και τον έδεσε με βαριές αλυσίδες πάνω στο θρόνο του. Μετά τον υποχρέωσε να πιει ένα μαγικό βότανο που του είχε δώσει η Μήτιδα. Αμέσως ο Κρόνος άρχισε να βγάζει από το στόμα του τα παιδιά που είχε καταπιεί. Και πρώτα πρώτα έβγαλε τη φασκιωμένη πέτρα που του είχε δώσει η Ρέα ξεγελώντας τον. Ο Δίας φύλαξε αυτή την πέτρα και αργότερα την τοποθέτησε πάνω στον Παρνασσό, στο ιερό του Πύθωνα που οι αρχαίοι πίστευαν ότι ήταν ο ομφαλός της γης.

Στη συνέχεια βγήκαν ο μελαχρινός Πλάτωνας και ο γαλανομάτης Ποσειδώνας. Κατόπιν ξεπήδησαν από το στόμα του Κρόνου η Δήμητρα, η Εστία και η Ήρα. Μόλις συνήλθαν από την παραζάλη τους και συνήθισαν τα μάτια στο φως της ημέρας, ο Δίας τους εξήγησε τι είχε γίνει. Τα έξι αδέρφια αντάλλαξαν αγκαλιές και φιλιά για πολλές ώρες. Μετά κάθησαν γύρω από τη σεμνή Ρέα, τη μάνα τους, που ξέσπασε σε δάκρυα χαράς. Όλοι μαζί υποσχέθηκαν στον Δία ότι θα τον βοηθούσαν να γίνει ο νέος άρχοντας του κόσμου.

Πηγή : http://www.mythologia.8m.com/kronos1.html

Jan
20

minoan-homelife.jpg

ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ο μινωικός πολιτισμός χρωστάει το όνομά του στον θρυλικό βασιλιά Μίνωα, ο οποίος πιθανότατα ήταν μόνο ο τίτλος των κυβερνητών στην αρχαία κρητική γλώσσα. Δυστυχώς, αυτή η γλώσσα είναι ακόμα αρκετά άγνωστη, και ο «Δίσκος της Φαιστού» περιμένει ακόμα να μεταφραστεί.
Το πρώιμο κέντρο εκείνου του πολύ υψηλού πολιτισμού ήταν η νήσος της Κρήτης στη Μεσόγειο, στη μέση μεταξύ της Ελλάδας και της Αιγύπτου, με δύο σημαντικές πόλεις, την Κνωσό και τη Φαιστό. Η δύναμη και η επιρροή του πολιτισμού αυτού ήταν πολύ επεκταμένες, σε ολόκληρη τη βόρεια και ανατολική Μεσόγειο, και αυτό φαίνεται στην αρχιτεκτονική και την τέχνη των Μυκηνών και της Θήρας. Ο μινωικός πολιτισμός έφθασε σε πολύ υψηλό επίπεδο και στην τεχνική επίσης. Το πρώτο ρομπότ, από το μύθο, ήταν στην Κρήτη (ο Τάλως το τέρας), και ο θρυλικός Δαίδαλος ζούσε ήδη στην Κρήτη, κατασκευάζοντας τα διάφορα τεχνικά έργα για το βασιλιά Μίνωα.

Η σημερινή αρχαιολογία θα μπορούσε μόνο να επιβεβαιώσει ότι περίπου 3500-3000 π.Χ., ο μινωικός πολιτισμός είχε προχωρήσει σε υψηλό επίπεδο, και διατηρήθηκε ως τον 13ο ή τον 12ο αιώνα π.Χ., όταν ο γνωστός από το μύθο Θησέας ο αθηναίος συνέτριψε τη δύναμη τη δύναμή του στον λαβύρινθο. (η ορθή λέξη είναι Labrys που χρησιμοποιήθηκε και για τον διπλό πέλεκυ, το σύμβολο του μινωικού πολιτισμού). Επίσης, όλοι ξέρουμε για το μύθο του Μινώταυρου, ένα τέρας με ανθρώπινο σώμα και κεφάλι ταύρου, που ζούσε στο λαβύρινθο, από τη μυθολογία.

Η ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ

Η Κρήτη ήταν η έδρα του πρώτου μεγάλης κλίμακας πολιτισμού στο Αιγαίο, την Εποχή του Χαλκού. Τα ανάκτορα του νησιού παρέχουν στοιχεία ανάπτυξης ενός ειρηνικού πολιτισμού, ο οποίος ήταν βασισμένος στον έλεγχο της θάλασσας. Η ανασκαφές στην Κνωσό, περιοχή του παλατιού του θρυλικού βασιλιά Μίνωα, ήρθε να ξετυλίξει τις πτυχές του αρχαίου μύθου. Ο λαβύρινθος των δωματίων και των μεταβάσεων δικαιολογεί την ονομασία του. Η ορθή λέξη είναι Labrys, η οποία χρησιμοποιήθηκε επίσης για τον διπλό πέλεκυ, σύμβολο ειδικής σημασίας για τον πολιτισμό αυτό. Οι κρητική νωπογραφία και η αγγειοπλαστική, καθώς επίσης και η αρχιτεκτονική, δείχνουν έναν έντονα δυναμικό από την αρχή του πολιτισμό.

Ι. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
Τοποθετημένη στη νότια άκρη του Αιγαίου, η Κρήτη έχει 250 χιλιόμετρα μήκος και 55 χιλιόμετρα πλάτος, στο ευρύτερο σημείο της. Το νησί διαμορφώθηκε από μια απώθηση του αφρικανικού πιάτου που κρύβεται κάτω από την άκρη του ευρωπαϊκού πιάτου. Αυτό είναι ένα ασταθές μέρος της λεκάνης της Μεσογείου. Αν και η στάθμη της θάλασσας έχει αυξηθεί περίπου ένα μέτρο από την Εποχή του Χαλκού, το δυτικό άκρο του νησιού έχει υπερυψωθεί κατά 8 περίπου μέτρα, και το ανατολικό άκρο έχει βυθιστεί κατά μερικά μόνο εκατοστά. Το νησί είναι αρκετά ορεινό, με τις κορυφές των υψηλότερων βουνών 2.560 μέτρα. Υπάρχουν πάνω από χίλιες σπηλιές στο νησί οι οποίες παρείχαν τα πρόωρα καταφύγια, και απέκτησαν κάποια αναπτυγμένη θρησκευτική σημασία. Οι περισσότεροι τομείς του εύφορου εδάφους και τα καλύτερα λιμάνια είναι στο Βορρά, όπου το νησί κλίνει προς τη θάλασσα. Η μεγαλύτερη πεδιάδα, η Μεσαρά, είναι στο νότο, όπου εκτείνεται 50 χιλιόμετρα από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Αυτή η περιοχή έχει επίσης ένα καλό λιμάνι στα δυτικά, την Αγία Τριάδα. Τα οροπέδια, ειδικά ο Ομαλός και το Λασίθι, είναι απομονομένα από τις ακτές και έτσι υπήρξαν πολύ καλά καταφύγια. Δεν υπάρχει κανένας πλεύσιμος ποταμός. Η Κρήτη καυχάται για τα πολυάριθμα φαράγγια. Ειδικά, στη νότια ακτή, το φαράγγι της Σαμαριάς είναι το μακρύτερο στην Ευρώπη. Ο Χειμώνας είναι ηλιόλουστος και ήπιος, με χιόνι μόνο στα βουνά, ενώ τα καλοκαίρια είναι καυτά και χωρίς βροχή. Το νησί ήταν έντονα δασώδες στην Εποχή του Χαλκού. Η αποδάσωση εμφανίστηκε, όπως και στην ηπειρωτική χώρα, στην ενετική εποχή, λόγω της χρήσης του ξύλου για κατασκευή πλοίων, καθώς και από την σταθερή φθορά των ελληνικών αιγών.

ΙΙ. ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ
Όπως οι Μυκήνες, η Κρήτη της Εποχής του Χαλκού ήταν γνωστή, κατά ένα μεγάλο μέρος, μέσω του μύθου, μέχρι τον τελευταίο αιώνα. Μερικές από τις αποθήκες στην Κνωσό ανακαλύφθηκαν το 1878 από Μίνο Καλοκαιρινό, αλλά η τουρκική κυβέρνηση απέτρεψε τις εκτενείς ανασκαφές. Μετά από την ανακάλυψη της Τροίας και των Μυκηνών, ο Heinrich Schliemann γύρισε στην Κρήτη και επιδίωξε να αγοράσει το λόφο κάτω από τον οποίο υποπτευόταν πως βρισκόταν το παλάτι της Κνωσού. Ανίκανος να συμφωνήσει με τον ιδιοκτήτη στον αριθμό ελιών στην περιοχή, βάση για την τιμή του κτήματος σύμφωνα με την τουρκική νομοθεσία, ο Schliemann εγκατέλειψε το πρόγραμμα. Αφέθηκε στον Arthour Evans να ανασκάψει το παλάτι. Όταν η Κρήτη δηλώθηκε ως αυτόνομο κράτος το 1898, το πολιτικό κλίμα επέτρεψε στον Evans για να αγοράσει την περιοχή και να αρχίσει τις ανασκαφές το 1900. Η πρώτη φάση προχώρησε έως το 1914, όταν διακόπηκε η εργασία από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ανασκαφή άρχισε πάλι το 1922 και συνεχίστηκε ως το 1932, οπότε η εργασία του Evans στην Κνωσό προκάλεσε έντονη διαμάχη για τις αρχαιολογικές μεθόδους του. Εκτός από την αποκάλυψη του παλατιού, ο Evans ανοικοδόμησε επίσης κάποια από τα μέρη του. Η διαμάχη συνεχίζεται, πέρα από την ακρίβεια των ανοικοδομήσεών του και την καταλληλότητα των μεθόδων και των περιοχών. Η στροφή αυτού του αιώνα χαρακτήρισε την έναρξη πολλών σημαντικών ερευνών στην Κρήτη. Η ιταλική σχολή της αρχαιολογίας στην Αθήνα έχει ανασκάψει στην Φαιστό από το 1900. Η Harriet Boyd, έψαχνε για μινωικά ευρήματα στην περιοχή Kavousi deme, όπου είχε την υπόδειξη από έναν αγρότη για έναν λόφο με σπασμένα κομμάτια αγγειοπλαστικής και παλαιούς τοίχους. Οι ανασκαφές της, που άρχισαν το 1901, οδήγησαν στην ανακάλυψη των Γουρνών, μια μέτρια μεγέθους μινωική πόλη. Γαλλικές και ελληνικές αποστολές άρχισαν εργασίες στα Μάλια στα 1921.

ΙΙΙ. ΛΙΘΙΝΗ ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΑΥΓΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ανθρώπινης κατοικίας στην Κρήτη στην παλαιολιθική ηλικία. Κάποτε μεταξύ 6500 και 6000 π.Χ. (έναρξη της νεολιθικής εποχής) ανθρώπινα όντα έφθασαν αρχικά στην Κρήτη, πιθανώς από την ανατολή. Οι πολυάριθμες σπηλιές παρείχαν τα πρώτες σπίτια και τις λάρνακες. Οι νεκροί θάβονταν στις ίδιες σπηλιές, χρησιμοποιούμενες και ως κατοικίες. Αυτή η πρακτική συνεχίστηκε αργότερα από τους ανθρώπους που κατασκεύασαν σπίτια, όπου οι νεκροί θάφτηκαν κάτω από το πάτωμα. Η πρακτική δεν εξαφανίστηκε εντελώς από την Ελλάδα μέχρι την ύστερη Μυκηναϊκή Εποχή. Η Κνωσός είναι η αρχαιότερη περιοχή που ανακαλύπτεται ανθρώπινη εγκατάσταση μέχρι τώρα. (Η Φαιστός καταλήφθηκε επίσης προς το τέλος της νεολιθικής περιόδου.) Δέκα στρώματα έχουν αποκαλυφθεί στην Κνωσό για την περίοδο από το 6000 έως το 3000 π.Χ. Οι πρώτοι άποικοι βρήκαν έναν χαμηλό λόφο στη σύνδεση δύο ρευμάτων σε μια προφυλαγμένη κοιλάδα. Με νέα σπίτια, που χτίζονται και πέρα από τις καταστροφές των παλαιών, οδηγείται η αύξηση της κατοικημένης περιοχής. Οι πρώτοι άποικοι έχτισαν ξύλινα σπίτια, χρησιμοποίησαν δέρματα και δεν υπάρχουν στοιχεία της χρήσης αγγειοπλαστικής. Η παρουσία οψιδιανού δείχνει τις εμπορικές σχέσεις με τη Μήλο, τη μόνη θέση στην Ελλάδα με το πέτρωμα αυτό. Αρχίζοντας από το ένατο επίπεδο κατοικίας, τα σπίτια κατασκευάστηκαν με τοίχους τούβλων λάσπης και η χειροποίητη αγγειοπλαστική είναι εμφανής. Χρησιμοποιήθηκαν λίθινα και οστέινα εργαλεία, συμπεριλαμβανομένων τόξων και βελών. Οι άποικοι κατασκεύαζαν επίσης ύφασμα. Οι ενταφιασμοί γίνονταν συχνά στις σπηλιές. Η βασική κοινωνική μονάδα ήταν η γενιά και χρήση των πόρων ήταν κοινοτική. Οι επιμιξίες ήταν απαγορευμένες και οι χωριστές γενιές διαμόρφωναν μια φυλετική μονάδα. Η θέση εμφανίστηκε γενικά ειρηνική και δεν υπήρξε κανένας αμυντικός τοίχος. Αυτό το ειρηνικό περιβάλλον που ενθαρρύνεται, αυξάνει στη γενική ευημερία. Η παραγωγή πλεονάσματος από τη γεωργία συνέβαλε στη διατήρηση των ειδικευμένων βιοτεχνών. Αυτή ήταν μια σημαντική δραστηριότητα για την Εποχή του Χαλκού. Η Εποχή του Χαλκού στην Κρήτη αρχίζει περίπου το 3000 π.Χ., μια περίοδος εξάρθρωσης και αναταραχής. Μετανάστες κατέφθασαν, πιθανώς από την Ανατολία (Τουρκία) και την Αίγυπτο ή τη Λιβύη. Το Finley υποστηρίζει ότι αυτοί οι λαοί απορροφήθηκαν με έναν τρόπο που οδήγησε σε συνεπή ανάπτυξη στο νησί. Η μεταλλουργία μεταφέρθηκε πιθανώς από τις Κυκλάδες. Ο περίβολος επάνω από τους επίγειους τάφους χρησιμοποιήθηκε για συλλογικούς ενταφιασμούς. Εμφανίστηκαν σημαντικές αλλαγές στην αγγειοπλαστική όπως κύπελλα υψηλά στα βάθρα και ριγμένες κανάτες ενώ λεία εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν για τη διακόσμηση.

IV. Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
Α. Ο ελληνικός μύθος
Ο Όμηρος περιγράφει την Κρήτη ως πλούσιο και καλό έδαφος, που εποικείται πυκνά από λαούς διάφορων φυλών, κάθε ένας με τη γλώσσα του. Σύμφωνα με Όμηρο, η Κρήτη είχε 90 κωμοπόλεις, με πρωτεύουσα την Κνωσό. Ο βασιλιάς, που λέγεται Μίνωας, κυβερνούσε εκεί για 9 έτη και απολάμβανε τη φιλία του Δία. Σύμφωνα με την κρητική λαογραφία, ο Μίνωας ήταν ο γιος Δία, γεννημένος από την Ευρώπη σε μια σπηλιά, μαζί με τους δύο αδελφούς του, τον Ραδαμάνθυ και τον Σαρπηδών. Κάθε αδελφός συνδέθηκε με μια από τις σημαντικότερες περιοχές παλατιών στην Κρήτη: ο Μίνωας με την Κνωσό, ο Ραδάμανθυς με την Φαιστό, και ο Σαρπηδών με τα Μάλια. Ο Μίνωας λέγεται πως έχει λάβει από τον Δία έναν κώδικα νόμων που ήταν η πηγή των νεότερων κρητικών κωδίκων. Σύμφωνα με το μύθο, ο Ποσειδών έστειλε στο βασιλιά Μίνωα έναν μεγάλο άσπρο ταύρο για να θυσιαστεί, αλλά ο Μίνωας τον κράτησε για τον εαυτό του. Για εκδίκηση, ο Ποσειδών έστειλε στη βασίλισσα Πασιφάη ένα αφύσικο πάθος για τον ταύρο αυτό και καρπός αυτού του πάθους ήταν ο Μινώταυρος, μισός ταύρος και μισός άνθρωπος. Ο Δαίδαλος τότε κατασκεύασε μια ξύλινη αγελάδα μέσα στην οποία η βασίλισσα έκρυψε τον Μινώταυρο. Όταν ο Μίνωας αντιλήφθηκε την απάτη, φυλάκισε τον Δαίδαλο και τον Μινόταυρο στον λαβύρινθο που ο ίδιος ο Δαίδαλος είχε σχεδιάσει. Είναι πάντως ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι για τον Μινώταυρο υπάρχει μόνο μία αναφορά στη μινωική τέχνη. Ο γιος του Μίνωα έπλευσε στην Αθήνα για να συμμετάσχει σε αθλητικούς αγώνες. Σκοτώθηκε όμως από τους ζηλότυπους αθηναίους, αφότου κέρδισε σε πολλά αγωνίσματα. Για τιμωρία, ο Μίνωας απαίτησε έναν φόρο επτά αγοριών και επτά κοριτσιών που στέλνονται στην Κρήτη κάθε οκτώ έτη, και τα οποία τρώγονται από τον Μινώταυρο. Στην τρίτη αποστολή, ο Θησέας, ο γιος του αθηναίου βασιλιά Αιγαία, ήταν ένα από τα αγόρια. Η Αριάδνη, κόρη του Μίνωα, ερωτεύτηκε τον Θησέα και του έδωσε ένα κουβάρι, τον γνωστό Μίτο της Αριάδνης, έτσι ώστε να μπορεί να βρει την έξοδο του λαβύρινθου. Ο Θησέας πέτυχε το φόνο του Μινώταυρου και τη διαφυγή του. Η Αριάδνη τον συνόδευσε από την Κνωσό, αλλά ο Θησέας την άφησε στη Νάξο, όπου αργότερα παντρεύτηκε με τον Διόνυσο. Ο Θησέας επέστρεψε στην Αθήνα αλλά ξέχασε να δώσει το συμφωνημένο σήμα για την επιτυχία, ένα άσπρο πανί αντί του μαύρου. Ο Αιγαίας, όταν το είδε, σκέφτηκε ότι ο Θησέας είχε πεθάνει και ρίχτηκε στη θάλασσα, ονομάζοντας το πέλαγος αυτό με το όνομά του για πάντα: Αιγαίο. Στον Μίνωα αποδίδεται γενικά η καθιέρωση του πρώτου ναυτικού και η καταστολή της πειρατείας. Ο Θουκυδίδης επίσης υποστηρίζει ότι ο Μίνωας αποίκισε και κυβέρνησε τις Κυκλάδες και εγκατέστησε τους γιους του ως κυβερνήτες. Έτσι προκύπτουν δύο διαφορετικές εικόνες του Μίνωα. Στην πρώτη είναι ευεργετικός κυβερνήτης, προστάτης των τεχνών, ιδρυτής των παλατιών, και ένα κυβερνήτης μιας εκπολιτισμένης κοινωνίας. Στη δεύτερη είναι τύραννος και καταστροφέας. Τα τελευταία μπορούν να βασιστούν εν μέρει στον αθηναϊκό σοβινισμό, αλλά οι διαφορές μπορούν επίσης να είναι ένα αποτέλεσμα του ονόματος του Μίνωα που χρησιμοποιείται και για μια δυναστεία. Η πρώτη εικόνα μπορεί να ισχύει για εκείνους τους κυβερνήτες και, ίσως, αρχικά, να επρόκειτο για πραγματικά ονόματα βασιλιάδων. Η δυναστεία αυτή οδήγησε την Κνωσό στις μεγάλες ημέρες της. Η δεύτερη εικόνα μπορεί να ισχύσει για έναν κυβερνήτη της Κνωσού που χρησιμοποίησε τον πλούτο και τη δύναμη να εξαναγκάσει άλλους λαούς να του πληρώνουν φόρο.

Β. Ανακτορική Περίοδος
Υπήρξαν τρία σημαντικά ανάκτορα: η Φαιστός στο νότο, τα Μάλια στα βορειοανατολικά, και η Κνωσός στο βόρειο κεντρικό μέρος του νησιού. Επιπλέον, ένα μικρότερο ανάκτορο στη Ζάκρο, στην ανατολική άκρη, έχει βρεθεί. Μπορεί επίσης να είχε υπάρξει ένα μεγάλο ανάκτορο στα βορειοδυτικά, καθώς επίσης και άλλα μικρότερα. Τα βασικά τους σχέδια είναι παρόμοια. Υπάρχουν μεγάλα ορθογώνια, προσανατολισμένα στον άξονα βορρά-νότου, κεντρικά διοικητήρια, με τα διαμερίσματα διαβίωσης στην ανατολή. Σειρές από σκαλοπάτια οδηγούν στα ανώτερα διαμερίσματα. Τα βασιλικά διαμερίσματα ήταν στα βορειοδυτικά, συμπεριλαμβανομένης μιας αίθουσας, την εξαγνιστική αίθουσα, και την τουαλέτα. Τα δωμάτια με τις λάρνακες βρέθηκαν στη δυτική πλευρά των υπογείων. Τα αρχεία βρέθηκαν επίσης στη δύση. Υπήρξαν δυτικά διοικητήρια και μια δυτική πρόσοψη. Τα σιλό και τα κοιλώματα ήταν στα δυτικά διοικητήρια. Οι κουζίνες εμφανίζονται να βρίσκονται βόρεια του κεντρικού διοικητηρίου. Τα ανάκτορα δεν είχαν γενικά κανένα ίδρυμα, αν και αυτό της Φαιστού ήταν ιδιαίτερα ογκώδες. Οι τοίχοι ήταν πέτρινοι με συνεκτικό υλικό τον άργιλο. Σοβαντισμένες πέτρες χρησιμοποιήθηκαν για τους τοίχους που ήταν εκτεθειμένοι στην ύπαιθρο. Χαρακτηριστικό της μινωικής κατασκευής ήταν η χρήση στήλων και ανωφλιών, δηλαδή οι κάθετες κολώνες χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηρίξουν ένα οριζόντιο ανώφλι, παραδείγματος χάριν, για να διαμορφώσουν μια πόρτα. Φωταγωγοί και κεντρικοί άξονες χρησιμοποιήθηκαν σε όλες τις περιπτώσεις. Πλαίσιο ξυλείας επίσης χρησιμοποιήθηκε, όπως ήταν οι μεγάλες ξύλινες στήλες με πάνω από ένα μέτρο διάμετρο. Αυτές οι στήλες εκλεπτύνονται προς τα κάτω. Χρησιμοποιήθηκαν επίπεδες στέγες, εκτός από για τους καλυμμένους δια θόλου κυκλικούς τάφους. Τα πρώτα ανάκτορα είχαν σχεδιαγράμματα και λειτουργίες συμβολικού τύπου, κάτι πολύ περίπλοκο για τις οικογένειες. Υπήρξε μια χαρακτηριστική έμφαση στη σκάλα, κάτι σαν ευδιάκριτο χαρακτηριστικό γνώρισμα. Αυτά τα ανάκτορα είχαν ένα περίπλοκο διπλό αποχετευτικό σύστημα, για να μεταφέρουν τα υγρά απόβλητα χωριστά από τα όμβρια ύδατα, καθώς επίσης και ένα άριστο υδραυλικό σύστημα για να παρέχουν γλυκό νερό. Τα εσωτερικά δωμάτια ήταν σχετικά μικρά σε σύγκριση με τη συνολική περιοχή. Τα ανοικοδομημένα ανάκτορα ήταν εντυπωσιακότερα από τα αρχικά. Το ανάκτορο της Ζάκρου κατέλαβε 7.000-8.000 τετραγωνικά μέτρα, αυτό των Μαλίων 9.000, της Φαιστού ήταν 10.000 ενώ της Κνωσού κάλυψε 22.000 τετραγωνικά μέτρα. Είχε 3 πύλες από τη δυτική πλευρά και τα 4 ή 5 στην ανατολή. Υπήρξαν πάνω από 1.500 χώροι, συμπεριλαμβανομένων των εργαστηρίων, των αποθηκών, των δωματίων διαβίωσης, και των δωματίων υποδοχής. Από τους Έλληνες αναφέρθηκε ως λαβύρινθος. Υπάρχει μια αίσθηση της φυγοκεντρικής μετακίνησης μακριά από το κεντρικό διοικητήριο, το οποίο χρησίμευσε ως κεντρική εστία. Η δυτική πτέρυγα προορίζονταν, κατά ένα μεγάλο μέρος, για λόγους λατρείας. Το άδυτο θεωρήθηκε ως χωριστή οντότητα. Το δωμάτιο θρόνων στο κεντρικό διοικητήριο, ήταν πιθανώς μια πιο πρόσφατη προσθήκη, ίσως κατά τη διάρκεια της περιόδου επιρροής των ηπειρωτικών λαών. Από το κεντρικό διοικητήριο φαίνεται ένα διπλό οξυμένο βουνό, όπως και στη Φαιστό. Οι ογκώδεις περιοχές αποθήκευσης είναι εμφανείς, δείχνοντας ότι η Κνωσός χρησίμευε και ως κέντρο συλλογής για τα προϊόντα που κυκλοφορούσαν, και ως εμπορικό κέντρο συναλλαγής με άλλους πολιτισμούς. Οι τοίχοι και τα πατώματα ήταν συχνά χρωματισμένα. Το κόκκινο ήταν το βασικό φόντο και απλά γεωμετρικά σχέδια χρησιμοποιήθηκαν πάνω του. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο των εικόνων πριν από τα πιο πρόσφατα ανάκτορα. Συνήθως αναφέρονται σε θρησκευτικές σκηνές αλλά εμφανίζονται και κοσμικά θέματα. Η εξύμνηση των μεγάλων προσώπων ή των ιστορικών γεγονότων δεν απεικονίστηκε. Οι εικόνες παρουσιάζονται επίπεδα, χωρίς προοπτική, όπως είναι αυτή των αιγυπτιακών μορφών. Τα τοπία απεικονίζονται ως ένα ορισμένο βαθμό, σαν να φαίνονται από τον αέρα, μια έντονη αντίθεση με το αιγυπτιακό ύφος. Γενικά, δεν υπήρξε κανένας αμυντικός τοίχος. Τα ανάκτορα δεν κατασκευάστηκαν για προστασία. Αυτό τον Μαλίων μπορεί να αποτελεί μια εξαίρεση, αφού εμφανίζεται να έχει έναν τοίχο. Αλλά υπάρχει συζήτηση για εάν αυτό είναι για άμυνα ή ένας απλός προστατευτικός τοίχος. Γενικά, φαίνεται να υπάρχει ειρηνική ανάπτυξη στην Κρήτη μέχρι την τελική καταστροφή των ανακτόρων από τον πόλεμο, πιθανώς από εξωτερικούς κατακτητές. Η Κνωσός φαίνεται να αντέχει περισσότερο από τα άλλα ανάκτορα και μπορεί να είχε χρησιμοποιηθεί και από τους κατακτητές που επαναστάτησαν ενάντια στην κρητική εξουσία, ίσως όπως αντιπροσωπεύεται από εκείνη την δεύτερη εικόνα του Μίνωα ως τύραννου και καταστροφέα.

Γ. Κοινωνική οργάνωση
Η κρητική κοινωνία περιγράφεται ως θαλασσοκρατορία, δηλαδή η οικονομία και η κυβέρνηση βασίστηκαν στον έλεγχο των θαλασσών. Αυτό είχε μια προφανή γεωγραφική βάση, αλλά υπήρξε επίσης μια τεχνολογική βάση, σύμφωνα με την άποψη που θέλει τους Μινωίτες πολύ καλούς ναυπηγούς. Κατά τη διάρκεια της πρόωρης ανακτορικής περιόδου, τα σκάφη στρογγύλεψαν, είχαν έναν ιστό και ένα ενιαίο τετραγωνικό πανί. Υπήρξαν μέχρι 15 κουπιά ανά πλευρά και τα σκάφη είχαν μήκος περίπου 25 μέτρα. Τέτοια σκάφη θα μπορούσαν να εκτεθούν πολύ στη θάλασσα και να εκτελούν διαδρομές ανοικτής θάλασσας. Οι Μινωίτες κατείχαν τα μεγαλύτερα σκάφη της εποχής τους και δεν δίσταζαν να τα στρέφουν ενάντια στους γείτονές τους, εάν ήταν απαραίτητο. Μερικά σκάφη είχαν μήκος πιθανώς και 32 μέτρα. Από τα 1600 π.Χ. περίπου, οι Μινωίτες διέθεταν θωρηκτά με κριούς. Η Κρήτη μπορεί να είχε προστατευθεί από μια σειρά παράκτιων ναυτικών βάσεων. Είναι πιθανό πως οι Μινωίτες έπρεπε να υπερασπιστούν τη γη τους ενάντια στους γείτονες, αν και η ίδια κρητική κοινωνία ήταν ειρηνική, βασισμένη στους οικονομικούς και θρησκευτικούς δεσμούς και τον έλεγχο. Η κοινωνία οργανώθηκε, πιθανώς, σύμφωνα με τις θεοκρατικές γραμμές. Στη θρησκεία κυριαρχεί η θεά μητέρα (τελετουργική βασίλισσα). Γενικά, οι γυναίκες ήταν σεβαστές και τιμήθηκαν νωρίτερα απ� ότι στην υπόλοιπη Ελλάδα. Οι ιέρειες ήταν οι κύριοι θρησκευτικοί λειτουργεί και, αρχικά, κανένας βασιλικός λειτουργός δεν διαπρέπει, πέρα από τις εθιμοτυπικές σκηνές, στην κρητική τέχνη. Με την αποδυνάμωση των θρησκευτικών επιρροών, η κυριαρχία των ιερειών εξασθένισε, μετά το 1500 π.Χ., ίσως λόγω των φυσικών καταστροφών. Διατήρησαν όμως μερική επιρροή μέχρι της τελικής πτώσης της Κνωσού. Καθ� όλη τη διάρκεια της περιόδου αυτής, οι αρσενικές ιεραρχίες συνυπήρξαν, με πιθανή την κυριαρχία των ανδρών στα κυβερνητικά γραφεία.
Η Κνωσός είχε πιθανώς κάποια πρωτοκαθεδρία στην Κρήτη, αλλά είναι πιθανό να υπήρξαν διάφορα χωριστά κράτη. Η κοινωνική ιεραρχία περιέλαβε, πιθανώς, τα ακόλουθα επίπεδα:

Βασιλιάδες / βασίλισσες (και ίσως τα συμβούλια)
Κτηματίες (ίσως εδαφικοί μεγιστάνες)
Ελεύθεροι πολίτες (με τις διάφορες οικονομικές θέσεις)

Σκλάβοι (αν και υπήρχαν ελάχιστες μεγάλες επιχειρήσεις σκλάβων, οι σκλάβοι χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή των ανακτόρων).

Τα ανάκτορα ασκούσαν τον έλεγχο των περιοχών που τα περιέβαλαν. Η Κρήτη ήταν γεμάτη με χιλιάδες χωριά των οποίων το πιθανό μέγεθος ήταν μεταξύ 150 και 200 ανθρώπων. Αυτά τα χωριά συμμετείχαν και στην καλλιέργεια και στις βιοτεχνικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της εξαγωγής του αργίλου και της πέτρας, αγγειοπλαστικές κατασκευές, εργαλεία, οικοδομικά υλικά, καθώς επίσης και ειδώλια.

Δ. Θρησκεία
Η κύρια θεότητα ήταν μια θεά της γονιμότητας, που συνδέθηκε με τα φίδια. Τα ιερά φίδια εμφανίζονται ως πνεύματα φυλάκων των κρητικών σπιτιών. Αυτή η θεά μητέρα είχε μια σύνθετη παρουσία, που ενσωματώνει όλες τις πτυχές της φύσης. Οι βασικές πτυχές περιέλαβαν τη βλάστηση, τα ζώα, και την οικογένεια. Ο Taylor σημειώνει ότι ο χωρισμός αυτών των πτυχών στην ηπειρωτική χώρα άρχισε με τους Μυκηναίους, και οδήγησε τελικά στην εμφάνιση τριών χωριστών θεών: της Δήμητρας, της ’ρτεμης και της Αθηνάς. Για τους Μινωίτες ο χωρισμός δεν ήταν σαφής. Μπορούμε τελικά να φτάσουμε να σκεφτούμε από την άποψη ενός καθολικού μινωικού πνεύματος, το οποίο φανερώθηκε σε πολλούς διαφορετικούς μετασχηματισμούς, κάθε ένας με ένα διαφορετικό όνομα, χαρακτήρα και λειτουργία και που ακόμα θεωρήθηκε ως ενιαία, κατά κάποιο τρόπο, θεότητα. Οι αρσενικοί θεοί εμφανίστηκαν ως γιος και σύζυγος και συνδέονται πολύ με τον ταύρο. Για τους Μινωίτες, ο αρσενικός γιος, που συνδέθηκε με τη βλάστηση, υπόμεινε το θάνατο και την αναγέννηση. Στην Κρήτη αυτό εφαρμόστηκε αργότερα στον Δία, μια εξέλιξη που προήλθε από την επαφή με τους Έλληνες της ηπειρωτικής χώρας. Κατά τη διάρκεια του χρόνου, η ίδια η κρητική θρησκεία παρουσίασε την αλλαγή από τη θηλυκή στην αρσενική λατρεία. Η τελετή και ο μύθος υπογραμμίζουν τη γονιμότητα και εστιάζουν στα τελετουργικά γέννησης και γάμου. Τα ζώα και τα πουλιά εμφανίζονται ως επιμέρους θεότητες αλλά ο ταύρος είναι ιδιαίτερα σημαντικός, όπως αποδεικνύεται από τα τελετουργικά «ταυροκαθάρψια» ή τις τελετές και την κοινή διακοσμητική και χρήση της λατρείας των κέρατων της καθαγίασης, τα οποία θεωρούνται γενικά πως αντιπροσωπεύουν τα κέρατα του ταύρου. Ένα δεύτερο κοινό αντικείμενο λατρείας είναι ο διπλός πέλεκυς, που βρίσκεται στα διάφορα μεγέθη και στις πολυάριθμες περιοχές. Οι Μινωίτες ανέπτυξαν έναν ιερό δεσμό των δέντρων με τις κατασκευές τους. Αυτό έγινε με τους άξονες, τις πέτρες και τους στυλοβάτες. Ανέπτυξαν επίσης την ιδέα των Ηλυσίων Πεδίων, το ευλογημένο νησί, σε αντιδιαστολή με τη αντίληψη του ’δη των ηπειρωτικών χωρών. Κρητική κληρονομιά μπορεί να είναι μια πίστη στη μετά θάνατον ζωή. Οι κρητικοί χρησιμοποίησαν διάφορες θέσεις για τις δραστηριότητες λατρείας, όπως ανοικτά άδυτα στον αέρα, σπηλιές, και κατασκεύαζαν λάρνακες. Πολλά ανοικτά στον αέρα άδυτα που βρέθηκαν πάνω από λόφους και περιγράφονται ως μέγιστα άδυτα, εμφανίζονται περίπου στα 2200 π.Χ. Βρίσκονται πρώτιστα στις αγροτικές περιοχές, στις χαμηλότερες και πιο προσιτές βουνοκορφές. Είναι εντυπωσιακά και, συχνά, γυμνός και ανεμοδαρμένα. Απόμερα, πιο κοντά στους ουρανούς, εκτίθενται στον αέρα, σιωπηλά αλλά με τους ήχους των πουλιών και των άγριων αιγών, οι κορυφές πρέπει να φαίνονται σαν θέσεις που ήταν ευνοϊκές για τις συνεδριάσεις με τους θεούς. Πολυάριθμα χειροποίητα αντικείμενα έχουν ανακαλυφθεί επί αυτών των τόπων. Μεταξύ τους είναι ειδώλια αργίλου, συνήθως γυναικών, με όρθια στάση, με την πυγμή να τοποθετείται στο μέτωπο, ίσως σε μια χειρονομία της ικεσίας. Τα άδυτα σπηλαίων ήταν σημαντικά καθ� όλη τη διάρκεια της περιόδου, αν και λιγότερα από 40, σε σύνολο άνω των 1000 σπηλαίων του νησιού, κράτησαν τη θρησκευτική τους σημασία. Οι ζωικές θυσίες εμφανίστηκαν και μέσα και έξω από τις σπηλιές και τα γεωργικά αγαθά χρησιμοποιήθηκαν επίσης ως προσφορές. Πέντε σπήλαια είναι ειδικού ενδιαφέροντος:

1) Το Σπήλαιο στις Καμάρες, που βρίσκεται στη νότια πλαγιά του όρους Ίδη. Μια ιερή θέση για το πρώτο παλάτι της Φαιστού, δεν χρησιμοποιήθηκε μετά από την πτώση του πρώτου ανακτόρου. Η αγγειοπλαστική εμπορευμάτων Kamares βρέθηκε εδώ.
2) Το Ιδαίον ’νδρο, στις ανατολικές πλαγιές της Ίδης, η περιοχή αρχής για τη λατρεία Δία, ήταν σε χρήση ακόμη και τον 6ο αιώνα π.Χ..
3) Το Σπήλαιο Αρκαλοχωρίου, περίπου είκοσι χιλιόμετρα νότια της Κνωσού, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως άδυτο από το 2000 ως το 1450 π.Χ.. Ένας σεισμός γκρέμισε την οροφή, αλλά οι προσφορές συνεχίστηκαν μέχρι το 1100 π.Χ.. Η σπηλιά συνδέθηκε πιθανώς με τον Δία ή την Αθηνά, μια πολεμοχαρής θεότητα.
4) Το Σπήλαιο του Ψυχρού, 16 χιλιόμετρα ανατολικά του Αρκαλοχωρίου, επίσης γνωστό ως Δικταίον ’νδρο, το οποίο θεωρείται ο τόπος γεννήσεως Δία. Αυτή η σπηλιά έχει ένα ανώτερο διάζωμα με έναν βωμό και ένα χαμηλότερο διάζωμα όπου πολλά αντικείμενα από χαλκό έχουν βρεθεί. Η σπηλιά άρχισε να χρησιμοποιείται στα 1700 π.Χ., όταν εγκαταλείφθηκε το Σπήλαιο στις Καμάρες, και συνέχισε να χρησιμοποιείται στον 6ο αιώνα π.Χ..
5) Το Σπήλαιο της Αμνισού, στο επίνειο της Κνωσού, το οποίο ήταν ένα άδυτο για τη θεά του τοκετού.

Οι απλούστερες κατασκευασμένες λάρνακες ήταν ένα μονόκλινο με έναν πάγκο για τις προσφορές. Είδωλα και βωμοί έχουν επίσης βρεθεί. Οι πιο σύνθετες λάρνακες περιλάμβαναν κτήρια με διάφορα δωμάτια. Τα παλάτια περιλαμβάνουν τις περιοχές που χρησίμευσαν ως λάρνακες. Το Castledon σημειώνει ότι οι δραστηριότητες λατρείας μεταφέρθηκαν όλο και περισσότερο στα ανάκτορα, τα οποία περιγράφει ως ναούς. Η τριμερής λάρνακα της Κνωσού, με τρία σκέλη της, ερμηνεύεται πως αντιπροσωπεύει τις τρεις σφαίρες του κόσμου: ο υπόκοσμος, η γη, και οι ουρανοί. Η κορυφή του Γιούχτα, που εξυπηρέτησε την Κνωσό, συνδυάζει τις πτυχές και των τριών τύπων άδυτου. Τοποθετημένο σε μια κορυφή, ο ναός χτίστηκε σε μια είσοδο ιερής σπηλιάς. Ο ναός είναι μακρύς και πολλοί διπλοί πέλεκυς έχουν ανακαλυφθεί εδώ. Το άδυτο προστατεύεται από έναν περίβολο μήκους 740 μέτρων, 3 μέτρα ευρύς και 4 μέτρα στο ύψος, χτισμένος περίπου το 2100 π.Χ.. Σύμφωνα με την κρητική λαογραφία, ο Γιούχτας είναι η θέση ενταφιασμού του Δία. Λαμβάνοντας υπόψη την πίστη των ηπειρωτικών χωρών στην αθανασία του Δία, αυτή η εκδοχή κέρδισε για τους κρητικούς τη φήμη τους ως ψεύτες. Υπάρχουν στοιχεία κοινών ανθρωποθυσιών στην Κρήτη, αν και έτοιες θυσίες φαίνονται να είναι εξαιρετικά ασυνήθιστες. Επί ενός τόπου ναών στη βόρεια κεντρική Κρήτη, πέντε περίπου χιλιόμετρα νότια της Κνωσού, μια ανθρώπινη θυσία φαίνεται να έγινε σε μία προσπάθεια προφύλαξης από σεισμό. Αυτό φαίνεται να έχει γίνει περίπου το 1700 π.Χ., που είναι και ο χρόνος της καταστροφής των παλαιών ανακτόρων.

Ε. Τέχνες και γράμματα
Τα χειροποίητα μινωικά αντικείμενα καταδεικνύουν και τις πρακτικές και καλλιτεχνικές δεξιότητές των. Πολυάριθμα υλικά χρησιμοποιήθηκαν. Κατασκευάστηκαν πέτρινα αγαλματίδια και εφαρμόστηκαν ποικίλες εκδόσεις αγγειοπλαστικής. Ο Μινωίτης έκανε επίσης πολλή εργασία με το μέταλλο και το ελεφαντόδοντο. Μεγάλα ξύλινα γλυπτά μπορεί να είχαν κατασκευαστεί, όπως και πολλές σφραγίδες χάραξης, περίπου 2.500, που δείχνει την καταπληκτική ικανότητα των Μινωικών στις μικροσκοπικές εργασίες.
Οι Μινωίτες παρήγαγαν μια ευρεία ποικιλία ειδών αγγειοπλαστικής. Οι διάφορες περιοχές της Κρήτης ανέπτυξαν συχνά τις διακριτικές μορφές τους, όπως συνοψίζονται από Castledon:

ΕΜΠΟΡΕΎΜΑΤΑ «ΠΥΡΓΟΣ»: Γυαλισμένα σε κόκκινη, γκρίζα ή ανοικτή καφέ επιφάνεια χρησιμοποιώντας στιλβωτικά εργαλεία.

ΕΜΠΟΡΕΎΜΑΤΑ «ΑΓΙΟΥ ΟΝΟΥΦΡΙΟΥ»: Απλά γραμμικά σχέδια, σε μαύρο, καφετί ή κόκκινο, πάνω σε κίτρινο υπόβαθρο. Ανακαλύφθηκαν στην περιοχή κοντά στη Φαιστό και χρονολογούνται στα 2500 π.Χ.

ΖΩΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ: Αγαλματίδια που διαμορφώνονται όπως τα πουλιά ή τα ζώα και χρονολογούνται περίπου στα 2500 π.Χ..

ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΑ «ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ»: Διάστικτη υφή που παράγεται με πλύσιμο πάνω στο καφεκόκκινο, το οποίο εφαρμόζεται καθολικά στο τέλος της κατασκευής και γυαλίζει τις περιλαμβανόμενες μορφές. Τέτοια αντικείμενα είναι οι ανεστραμμένες κούπες και οι κανάτες που βρέθηκαν στην ανατολική Κρήτη και χρονολογούνται στα 2500 π.Χ.. Περίπου στα 2000 π.Χ., κατά προσέγγιση στην έναρξη της πρώτης ανακτορικής περιόδου, η χρήση του κεραμικού τροχού και του κλιβάνου οδηγεί σε τελειότερα είδη αγγειοπλαστικής (καθαρές μορφές, λεπτότερα τοιχώματα, ομοιόμορφο ψήσιμο.) Η διακοσμημένη αγγειοπλαστική εμφανίζει μια μαύρη λαμπερή επιφάνεια με σπειροειδή σχέδια σε άσπρο, πορφυρό, πορτοκαλί και κόκκινο.

ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΑ «ΚΑΜΑΡΕΣ»: Εδώ βλέπουμε τα τοιχώματα των αγγείων να είναι τόσο λεπτά, ώστε να μιμούνται τα μεταλλικά σκεύη. Οι πολύχρωμες διακοσμήσεις δείχνουν το ποιοτικό ανάστημα της παραγωγής αγγείων των όπου από το 1900 π.Χ. αρχίζουν να προσθέτουν και ασβέστιο, κατά την πρώιμη ανακτορική περίοδο. Οι πρώτες θαλάσσιες παραστάσεις εμφανίζονται περίπου στα 1600 π.Χ., κατά τη διάρκεια της νέας ανακτορικής περιόδου, αν και η αγγειοπλαστική θαλάσσιου ύφους εμφανίζεται πραγματικά πολύ αργότερα.

ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΥΦΟΣ: Τυποποιημένα φυσικά σχέδια θαλασσίων ζώων, π.χ. χταπόδια, που απεικονίζονται να γεμίζουν ολόκληρη την επιφάνεια του βάζου και εμφανίζονται μαζικά μετά το 1500 π.Χ..

FLORAL ΥΦΟΣ: Παρόμοιος με το θαλάσσιο ύφος, με τους καλάμους και τις οικοδομήματα που απεικονίζονται, εμφανίζεται κι αυτός μετά το 1500 π.Χ..

Με την τελική καταστροφή των περισσότερων νέων ανακτόρων και της ανοικοδόμησης και την υπεροχή της Κνωσού, πιθανότατα υπό έλεγχο ηπειρωτικών λαών, νέες μορφές αγγειοπλαστικής προέκυψαν:

ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΥΦΟΣ: Πιο επίσημο και συμμετρικό με πειθαρχημένη τυπικότητα που φαίνεται ξένη στο μινωικό πνεύμα. Οι διακοσμήσεις έγιναν περισσότερο σχηματικές αναπαραστάσεις μέσα στον 14ο αιώνα και έγιναν ελάχιστες κατά τον 13ο αιώνα, που είναι η περίοδος επιρροής των Μυκηναίων. Με την πτώση του Μυκηναϊκού πολιτισμού, οι παρακάτω αλλαγές είναι εμφανείς:

ΥΦΟΣ ΣΙΤΟΒΟΛΩΝΩΝ: Πενιχρές διακοσμήσεις σε οριζόντιες ζώνες εμφανίζονται μετά το 1100 π.Χ..

ΣΤΕΝΟ ΥΦΟΣ: Σχέδια που περιορίζονται από πολλαπλά όρια, εμφανίζονται μετά το 1100 π.Χ.. Τα λίθινα αγαλματίδια έφθασαν στο φυσικό ύψος τους μετά το 1700 π.Χ., χρησιμοποιήθηκαν διάφορα υλικά, συμπεριλαμβανομένου του αλαβάστρου, του γύψου, του μαρμάρου και της πορφύρας. Υπήρξε επίσης μια μεγάλη μεταλλουργική βιομηχανία, που παράγει τα σκεύη χαλκού και ορείχαλκου.

Οι σφραγιδόλιθοι επινοήθηκαν για ασφάλεια και τα ποικίλα σχέδια παρείχαν ένα έμβλημα προσωπικού προσδιορισμού. Στη διαμόρφωση των σκηνών που απεικονίζονται υπάρχουν στοιχεία χρήσης των ενισχυμένων γυαλιών για χάραξη. Ποικίλα υλικά χρησιμοποιήθηκαν, συμπεριλαμβανομένου του ελεφαντόδοντου και του κόκαλου. Μετά από το 1600 π.Χ., οι πολύτιμες και ημιπολύτιμες πέτρες αντικαταστάθηκαν, για τους πλούσιους πολίτες, από δαχτυλίδια πολύτιμων μετάλλων.
Οι μινωικές νωπογραφίες παρήχθησαν σε διάφορα μεγέθη και μορφές. Μερικές είναι αληθινές νωπογραφίες, δηλ. χρωματίζονται στο υγρό ασβεστοκονίαμα, ενώ άλλες χρωματίστηκαν σε ξηρό ασβεστοκονίαμα. Τα χρώματα περιλαμβάνουν κόκκινο, μαύρο, μπλε, και κίτρινο. Οι φυσικές σκηνές υπογραμμίστηκαν, όπως ήταν οι πομπικές σκηνές και οι απεικονίσεις των καθημερινών καθώς και των εθιμοτυπικών δραστηριοτήτων. Οι νωπογραφίες έχουν ένα φυσιοκρατικό ύφος αν και αυτό είναι κάπως παραπλανητικό. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό που απεικονίζεται δεν είναι μια σκηνή παρμένη από τη φύση. Οι εγκαταστάσεις απεικονίζονται όχι πάντα επακριβώς, μερικές είναι μη αναγνωρίσιμες, και τα μυθικά ζώα είναι επίσης εμφανή. Από αυτή την άποψη, ένα μεγάλο μέρος της τέχνης είναι τόσο αφηρημένο, γενικευμένο και απρόσωπο, όπως αυτό των αρχαίων Αιγυπτίων. Αυτό που του δίνει την παραίσθηση της αμεσότητας και του νεωτερισμού είναι η αίσθηση της μετακίνησης και της ζωτικότητας, και ο αυθορμητισμός των μεμονωμένων εργαζομένων τεχνών.

Το πιο πρώιμο παράδειγμα γραφής που έχει χρονολογηθεί, βρέθηκε στην Κνωσό. Είναι ένα σφηνοειδές ή ιερογλυφικό χειρόγραφο. Υπάρχουν ομοιότητες με την πρώιμη αιγυπτιακή γραφή καθώς επίσης και μερικές ομοιότητες με την χιττίτικη και την κυπριακή. Αλλά, γενικά, η κρητική γραφή μπορεί κάλλιστα να είναι γνήσια κρητική επινόηση.
Η Γραμμική Α, η πρώιμη γραμμική γράφή, εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης νέας ανακτορικής περιόδου. Η ιερογλυφική γραφή συνεχίστηκε παράλληλα με τη νέα γραμμική γραφή, η οποία πιθανώς αναπτύχθηκε στο τέλος της πρώιμης ανακτορικής περιόδου. Η Γραμμική Α, ίσως, αναπτύσσεται ως τυποποιημένη και απλουστευμένη έκδοση των ιερογλυφικών σημαδιών. Χρησιμοποιήθηκε σε μια ευρύτατη περιοχή γύρω από την Κρήτη, αν και τα παραδείγματα της Γραμμικής Α έξω από την Κρήτη είναι σπάνια. Αν και υπήρξαν μερικές τοπικές παραλλαγές, κυριαρχούν οι μεγάλες ομοιότητες.
Η Γραμμική Β ήταν μια πιο πρόσφατη γραφή, που χρησιμοποιήθηκε στην Κνωσό, στην τελευταία περίοδό της ακμής της(1450-1375 π.Χ.), αμέσως πριν από την τελική καταστροφή της. Βρίσκεται επίσης πολύ συχνά στην ηπειρωτική χώρα. Αυτό δεν ήταν μια ανάπτυξη της Γραμμικής Α, αλλά μιας χωριστής γλώσσας. Πολλά σημάδια είναι διαφορετικά, και τα μέρη αντιμετωπίζονται διαφορετικά, βασισμένα σε ένα σύστημα που φαίνεται να προέρχεται από τη Μεσοποταμία, σε αντιδιαστολή με αυτό της Γραμμικής Α, που φαίνεται να προέρχεται από την Αίγυπτο. Η εξέλιξη της Γραμμικής Β στη Κνωσό μπορεί να είναι στοιχείο της επιρροής ηπειρωτικών λαών από την Ελλάδα, απ� όπου μπορεί να προήλθε και η καταστροφή των σημαντικότερων ανακτόρων, περίπου στα 1450 π.Χ.. Είναι πιθανό η Γραμμική Β να αναπτύχθηκε από τους Μινωίτες για να περιγράψει τη γλώσσα ηπειρωτικών λαών όπως ήταν οι Μυκηναίοι. Η Γραμμική Β, εντούτοις, είναι σαφώς μια μορφή των ελληνικών, και μπορεί να είχε δημιουργηθεί στην ηπειρωτική χώρα.

Φ. Ζωή στη Μινωική Κρήτη
Ο Μινωίτης ήταν μικρόσωμος, με ανάστημα, κατά μέσον όρο, περίπου 1,70 μέτρα. Είχε σκουρόχρωμη τρίχα και μάτια και χλωμές χροιές. Το βασικό αρσενικό φόρεμα ήταν ένα ύφασμα των οσφυϊκών που στερεωνόταν με πόρπη. Οι φούστες των γυναικών ήταν συχνά μακρύτερες, ίσως μια επιρροή από τη Μεσοποταμία. Το μαλλί ήταν η βάση για το ύφασμα. Μια σημαντική βιομηχανία έκανε την πορφυρή χρωστική ουσία, από τη συντριβή murex των κοχυλιών, για τα μάλλινα. Οι άνθρωποι περπατούσαν χωρίς παπούτσια στα σπίτια και στις τελετές. Ειδάλλως, φορούσαν μπότες και σανδάλια. Το χρυσό και ασημένιο κόσμημα ήταν εμφανές, με το χρυσό ίσως πιο άφθονο. Η κρητική διατροφή ήταν ποικίλη, αποτελούμενη από σιτάρι, κριθάρι, ίσως κεχρί, βοοειδή, πρόβατα, αίγες, και οικόσοιτους χοίρους, άγριο κρέας όπως τα ελάφια και οι κάπροι, σταφύλια, αχλάδια, σύκα, κυδώνια, ψάρια και χταπόδι. Οι μέθοδοι αλιείας περιέλαβαν το γάντζο, τη γραμμή, τα δίχτυα, τα καλάθια, και τις λόγχες. Οι συκιές, οι ελιές και οι φοίνικες θεωρήθηκαν ιερά δένδρα. Τα σκυλιά χρησιμοποιήθηκαν στο κυνήγι. Οι γηγενείς άγριες γάτες ήταν εμφανείς στην Κρήτη. Οι εσωτερικές γάτες καθώς επίσης και οι πίθηκοι μπορεί να είχαν προέλθει από την Αίγυπτο. Τα σπίτια ήταν γενικά μίας εισόδου, αλλά μερικές φορές είχαν δύο. Τα παράθυρα ήταν συχνότερα στην κορυφή, καλυμμένα με λαδωμένη περγαμηνή, που χρησιμοποιείται πιθανώς αντί του γυαλιού. Τα σπίτια είχαν για φωταγωγούς μικρά ανοικτά φρεάτια για να παρέχουν το φως και τον αέρα. Οι τουαλέτες βρίσκονταν έξω από τους εξωτερικούς τοίχους. Τα μεγάλα σπίτια, όπως τα ανάκτορα, είχαν μια τραπεζαρία επάνω από την κουζίνα και την αποθήκη τροφίμων. Τα τροχοφόρα οχήματα χρησιμοποιήθηκαν στην Κρήτη από το 2000 π.Χ. περίπου, αν και οι ηνίοχοι ήταν μια σημαντική ομάδα στρατιωτικού ρόλου μόνο στην πολύ όψιμη μινωική περίοδο. Μετά το 1450 π.Χ. τα μινωικά άρματα ήταν παρόμοια με τις αντίστοιχες μυκηναϊκές εκδόσεις, με ελαφρά δοκάρια και σύρονταν από δύο άλογα. Είναι δυνατό, επομένως, να ήταν οι Μυκηναίου αυτοί που εισήγαγαν τα άρματα στην Κρήτη. Η Κρήτη ήταν γενικά αυτάρκης. Εισήγαγε ποσότητα χαλκού και έπρεπε να εισαγάγει τον κασσίτερο. Τα είδη πολυτελείας εισάγονταν, όπως π.χ., χρυσός, ασήμι, σμυρίδα, λεπτές πέτρες, και ελεφαντόδοντο. Πολλά τέτοια υλικά μπορεί να είχαν εισαχθεί επίσης ως πρώτη ύλη για χρήση από τους τοπικούς βιοτέχνες. Υπήρξε εκτενές εμπόριο πέρα από τον Αιγαίο και στην Αίγυπτο. Το εμπόριο αυτό ελέγχονταν από τα ανάκτορα, αλλά και οι ιδιωτικοί έμποροι είχαν ισχυρή παρουσία. Η σημασία του εμπορίου οδήγησε σε μια αύξηση στην ευημερία της εμπορικής τάξης. Πιθανώς μέχρι τη νέα ανακτορική περίοδο, μια στοιχειώδης μορφή χρημάτων χρησιμοποιήθηκε. Επρόκειτο για πλινθώματα χαλκού που τα χρησιμοποιούσαν για το ζύγισμα σε σχέση με άλλα προϊόντα. Οι ταμπλέτες αποκαλύπτουν πως οι Μινωίτες ήταν εραστές της καταγραμμένης λεπτομέρειας και η δαιδαλώδης αρχιτεκτονική τους αποκαλύπτει μια αγάπη της πολυπλοκότητας και των γρίφων. Μπορεί να είναι γεγονός πως οι Μινωίτες απολάμβαναν τις κοινωνικές και διπλωματικές πτυχές των παρατεταμένων διαπραγματεύσεων, πέρα από την τιμή ενός φορτίου, με τους αιγύπτιους, κύπριους, ή τρώες εμπόρους. Εκείνη η αγάπη του παζαρέματος υπάρχει ακόμα στη μεσογειακή οικονομία, και ίσως άρχισε με τους Μινωίτες εμπόρους.

VI Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ
Με την έναρξη της Εποχής του Χαλκού, ο ενταφιασμός γινόταν στις σπηλιές ή τα βραχώδη κοιλώματα. Η καύση ήταν σπάνια πριν από την Εποχή του Χαλκού. Στην πρώιμη Εποχή του Χαλκού, οι ενταφιασμοί εμφανίστηκαν σε συλλογικούς τάφους, για μια ολόκληρη γενιά ή επεκτάθηκαν σε ολόκληρη την οικογένεια, πέρα από τις διάφορες γενεές. Γενικά δεν υπήρχε κανένα σοβαρό αγαθό, σαν προσφορά στους τάφους, και αυτή η συνήθεια συνεχίστηκε σε μερικές περιοχές μέχρι το τέλος του 15ου αιώνα. Στην πεδιάδα της Μεσαράς και μερικές άλλες θέσεις έχουν βρεθεί καλυμμένες δια θόλου κυκλικές δομές που περιέχουν εκατοντάδες ενταφιασμών. Αυτοί οι φυλετικοί τάφοι έδωσαν τόπο τελικά στους μικρότερους τάφους. Στη μέση μινωική περίοδο ή τη μέση Εποχή του Χαλκού, τα σώματα είχαν δεμένα με τα γόνατα στο πηγούνι και συμπιεσμένα σε ένα βάζο αποθήκευσης. Τα φέρετρα αργίλου εμφανίστηκαν στην Κνωσό στο τέλος της περιόδου, όπως οι τάφοι που χαράχτηκαν στον μαλακό ασβεστόλιθο. Οι σπηλιές συνέχισαν να χρησιμοποιούνται σε μερικές περιοχές. Μετά από τα μέσα του15ου αιώνα, ο ενταφιασμός γινόταν συχνά σε μικρούς τάφους, τρία ή τέσσερα άτομα ή ακόμα και ένα ή δύο. Οι προσφορές άρχισαν να γίνονται περισσότερο γενναιόδωρες. Στην Κνωσό, μετά το 1450 π.Χ., εμφανίστηκαν οι θολωτοί τάφοι με μια κυκλική αίθουσα βαθιά στο έδαφος, ενδεχομένως μια επιρροή ηπειρωτικών χωρών.

VII. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η κατάσταση στην Κρήτη ήταν άστατη στο τέλος της Εποχής του Χαλκού. Αυτή ήταν μια περίοδος αναταραχής και ανάμειξης λαών. Τα στοιχεία της αστάθειας μπορούν να βρεθούν σε πόλεις-καταφύγια, που εμφανίστηκαν στους διαταγμένους λόφους γύρω από τα παλιά κέντρα μετά τον 12ο αιώνα. Μετά το 800 π.Χ, αυτές οι πόλεις αναπτύχθηκαν σε πόλεις κράτη ή, εάν ήταν απρόσιτες, εγκαταλείφθηκαν. Στην αρχή του 12ου αιώνα, μεγάλοι αριθμοί μεταναστών έφθασαν από την ηπειρωτική χώρα και τα χαρακτηριστικά ηπειρωτικών χωρών εμφανίζονται στην κρητική αγγειοπλαστική. Περίπου στα 1150 π.Χ., ένα δεύτερο κύμα μεταναστών έφθασε από την ηπειρωτική χώρα και οι αρχικοί κρητικοί κινήθηκαν προς τους υψηλούς λόφους. Εμφανίστηκε τότε κερδοσκοπία που έκανε κάποιους να κινηθούν προς την Παλαιστίνη. Ένα τελικό κύμα από την ηπειρωτική χώρα, πιθανώς οι Δωριείς, ακολούθησε. Τελικά, η όλη Κρήτη τέθηκε υπό δωρικό έλεγχο, αν και Μινωικοί θύλακες παρέμειναν, κυρίως στα ανατολικά της Κρήτης. Κατά συνέπεια, το τελευταίο αποτέλεσμα των γεγονότων στο τέλος της Εποχής του Χαλκού ήταν η κυριαρχία των ελληνικών φυλών.

VIII. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Α. Τα ανάκτορα
1. ΚΝΩΣΟΣ
Το θρυλικό παλάτι του Μίνωα που περιγράφηκε ως λαβύρινθος από τους αρχαίους Έλληνες, είναι το μεγαλύτερο των μινωικών παλατιών. Όπως στις άλλες περιοχές, το πρώτο ανάκτορο στην Κνωσό καταστράφηκε περίπου στα 1700 π.Χ., πιθανώς από σεισμούς ή άλλη φυσική καταστροφή. Ένα νέο ανάκτορο, τα υπολείμματα του οποίου είναι ορατά σήμερα, στηρίχτηκε στην ίδια περιοχή. Οι αρχιτέκτονες στην Κνωσό άρχισαν με το κεντρικό διοικητήριο και έχτισαν γύρω του, έξω από αυτό και επάνω του, όπως απαιτείται. Τα στοιχεία για τους ανώτερους ορόφους σταχυολογούνται από εκείνες τις περιοχές με τα ενισχυμένα, ευρύτερα και βαθύτερα θεμέλια. Οι περιοχές από το κεντρικό διοικητήριο περιλαμβάνουν: Ανατολή: Μια σκάλα οδήγεί κάτω στην αίθουσα των διπλών πελέκων, την αίθουσα της βασίλισσας, το λουτρό και τις τουαλέτες. Δύση: Κρύπτες στυλοβατών βρέθηκαν στο κεντρικό διοικητήριο. Αυτά ήταν σκοτεινά δωμάτια με τα στοιχεία των αρχαίων θυσιών, ήταν συνδεμένα με τις αποθήκες από τη δυτική πλευρά. Υπάρχουν στοιχεία πως, ίσως, ο κυβερνήτης ήταν ένας ιερέας-βασιλιάς. Επίσης, από τη δυτική πλευρά υπήρχε μια αίθουσα θρόνου, αν και αυτό χρονολογείται στην μυκηναϊκή περίοδο. Ταμπέλες σε Γραμμική Β βρέθηκαν εδώ ενώ δεν υπάρχει κανένας θρόνος σε άλλα ανάκτορα. Τα δωμάτια με τις καλά διατηρημένες νωπογραφίες με σκηνές από τα ταυροκαθάρψια, μπορεί να ήταν ένας χώρος για την βασιλική φρουρά. Μια σκάλα οδηγεί στο κεντρικό διοικητήριο όπου ήταν τοποθετημένη η τριμερή κιονοειδή λάρνακα, νότια της σκάλας. Μια μεγάλη σκάλα καταλήγουν ένα δωμάτιο που ήταν, πιθανώς, η βασιλική αίθουσα ακροάσεων των πρώιμων ανακτόρων. Στα δυτικά του διοικητηρίου, οι ορθοστάτες παρουσιάζουν σημάδια πυρκαγιάς. Ίσως πρόκειται για ένα ίχνος του πρώτου ανακτόρου στον δυτικό τοίχο. Ο δυτικός περίβολος μπορούσε να χωρέσει 400 πιθάρια, συνολικής χωρητικότητας περίπου εξήντα κυβικών μέτρων. Υπάρχουν στοιχεία πως εκείνο το εμπόριο επεκτείνεται μέχρι τη Σπάρτη. Κοντά στην είσοδο του ανακτόρου υπάρχουν τρία μεγάλα κοιλώματα. Αυτά συνδέονται με το πρώτο ανάκτορο, αλλά η χρήση τους είναι άγνωστη. Καλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου του νεότερου ανακτόρου. Μπορεί να είχαν χρησιμοποιηθεί για την αποθήκευση σιταριού. Ενώ άλλα μινωικά ανάκτορα καταστράφηκαν περίπου το 1450 π.Χ., η Κνωσός συνεχίζει, ίσως υπό μυκηναϊκό έλεγχο, μέχρι το 1375 π.Χ. περίπου, όταν καταστράφηκε ολοκληρωτικά.

2. ΦΑΙΣΤΟΣ
Σύμφωνα με το μύθο, η Φαιστός ιδρύθηκε από τον Ραδάμανθυς, ένας από τους τρεις γιους του Δία και της Ευρώπης. Ο Μίνωας και ο Σαρπηδών ήταν οι άλλοι δύο. Ο Ραδάμανθυς λέγεται πως επισκεπτόταν τη σπηλιά του Δία κάθε εννέα έτη, για να επαναφέρει νέους νόμους και να τους επιβάλει σε όλο το βασίλειό του. Ο κώδικας της Γόρτυνας δημιουργήθηκε υποθετικά από αυτόν. Η Φαιστός είναι στο νότιο κεντρικό μέρος του νησιού. Η περιοχή κατοικήθηκε τη νεολιθική περίοδο και υπάρχουν στοιχεία των προμινωικών ανακτόρων. Το πρώτο μινωικό ανάκτορο ερημώθηκε αρχικά από πυρκαγιά και σεισμό και ανοικοδομήθηκε. Έπειτα, καταστράφηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από σεισμό και πυρκαγιά γύρω στα 1700 π.Χ.. Το δεύτερο μινωικό ανάκτορο χτίστηκε έξω από τις καταστροφές του πρώτου. Αυτό το δεύτερο ανάκτορο καταστράφηκε γύρω στα 1450 π.Χ..

3. ΜΑΛΙΑ
Σύμφωνα με το μύθο, αυτό ήταν το ανάκτορο του Σαρπηδών, ενός από τρεις γιους Δία και της Ευρώπης. Η περιοχή είναι μια παράξενη θέση για ένα ανάκτορο. Είναι καυτή και ανήσυχη το καλοκαίρι και δεν υπάρχει καμία πηγή ύδατος εκτός από πηγάδια. Είναι επίσης κοντά στη θάλασσα, κάτι που ίσως δείχνει μια πλήρη έλλειψη φόβου επίθεσης. Το ανάκτορο είναι τόσο μεγάλο όσο της Φαιστού, 9.000 τετραγωνικά μέτρα περίπου, αλλά η αρχιτεκτονική, τα οικοδομικά υλικά και οι διακοσμήσεις δεν συγκρίνονται με αυτά της Κνωσού ή της Φαιστού. Το ανάκτορο κατασκευάστηκε από απλά υλικά και δεν υπάρχει πουθενά γύψος. Είναι τακτικό, αλλά όχι άφθονο. Η ιστορία των Μαλίων είναι παράλληλη με αυτή της Κνωσού. Το αρχικό ανάκτορο χτίστηκε περίπου στα 1900 π.Χ., καταστράφηκε περίπου στα 1700 π.Χ. και ανοικοδομήθηκε αμέσως. Αυτό το δεύτερο ανάκτορο καταστράφηκε περίπου στα 1450 π.Χ.. Εδώ υπάρχει μια διαφορά με την Κνωσό. Στα Μάλια δεν υπάρχουν στοιχεία σχετικά με μια κατάκτηση ούτε στοιχεία που να δείχνουν την έλευση Μυκηναίων. Γύρω από το ανάκτορο υπάρχουν διάφορα στεγάσματα, φράκτες και δρόμοι. Υπάρχουν στοιχεία μιας εκτεταμένης πόλης που επεκτείνεται στη θάλασσα. Στα βορειοδυτικά του ανακτόρου υπάρχουν κτήρια και αποθήκες. Τέτοια κτήρια μπορούν εδώ να υποδείξουν την ύπαρξη μιας αγοράς και ενός πρυτανείου. Ίσως οι σπόροι των ελληνικών πόλεων να βρίσκονται εδώ.

Β. ΑΛΛΕΣ ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

1. ΓΟΥΡΝΙΑ
Η περιοχή κατοικήθηκε από 3000, αλλά δεν υπήρξε καμία σπουδαία εγκατάσταση μέχρι το 1650 π.Χ. περίπου. Από το 1600 π.Χ. ήταν μια σημαντική μινωική πόλη. Βρισκόταν στα βορειοανατολικά, μεταξύ Κάτω Ζάκρου και Κνωσού, στο στενότερο μέρος του νησιού, και μπορεί να είχε ευημερήσει με το να βρεθεί στα σταυροδρόμια, όπως η Κόρινθος. Τα Γουρνιά είναι μια μέσου μεγέθους μινωική πόλη και όχι πραγματικά μια περιοχή ανακτόρων. Έχουν ανακαλυφθεί πολυάριθμα αντικείμενα για καθημερινή χρήση, όπως φόρμες για επιχάλκωση, βάρη αργαλειών και εξαρτήσεις των ξυλουργών. Ήταν μια βιομηχανική πόλη με κατοίκους που ασχολήθηκαν με την αλιεία, την ύφανση, την τήξη χαλκού και την παραγωγή τερακότας. Τα Γουρνιά ήταν μια ειρηνική πόλη και δεν υπάρχει καμία οχύρωση. Οι δρόμοι είναι στρωμένοι με κυβόλιθους. Οι περισσότεροι δρόμοι ακτινοβολούν από το κέντρο, αν και υπάρχουν μερικές περιφερειακές οδοί. Υπάρχουν πάνω από 70 πυκνοχτισμένα σπίτια. Τα χαμηλότερα επίπεδα χάθηκαν στα ερείπια των τούβλων από λάσπη. Τα σπίτια είχαν συχνά δύο εισόδους, με επίπεδους στέγες και τοίχους από ασβεστοκονίαμα. Υπήρχε ένας κυβερνήτης που φαίνεται από μια μικροσκοπική έκδοση ανακτόρου περίπου στο 1/10 του μεγέθους του ανακτόρου της Κνωσού Η πόλη καταστράφηκε στα 1500 π.Χ., αλλά ανοικοδομήθηκε από τους Μυκηναίους. Υπάρχει ένα σπίτι με ένα εμφανές διοικητήριο. Η περιοχή εγκαταλείφθηκε τελικά στα 1200 π.Χ..

2. ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ
Βρίσκεται περίπου 3 χιλιόμετρα από τη Φαιστό, στο δρόμο μεταξύ της Φαιστού και της θάλασσας. Η σχέση της Αγίας Τριάδας με τη Φαιστό είναι ασαφής. Υπήρξε μια επιμελημένη και όμορφη δομή εδώ, αποκαλούμενη μερικές φορές ανάκτορο αλλά μοιάζει περισσότερο με μια βίλα σαββατοκύριακου ή καλοκαιριού. Χτίστηκε στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα, την περίοδο του δεύτερου ανακτόρου της Φαιστού. Εφοδιάστηκε με θαυμάσια έργα τέχνης. Η βίλα καταστράφηκε στο τέλος του 15ου αιώνα. Υπάρχουν διάφορα κτήρια γύρω από τη βίλα, στα βορινά και τα δυτικά, που κατασκευάστηκαν αργότερα από το κυρίως οικοδόμημα. Υπάρχει και μια νεκρόπολη με κυκλικούς τάφους, στους οποίους βρέθηκε μια μαρμάρινη σαρκοφάγος που χρονολογείται περίπου στα 1400 π.Χ.. Υπάρχουν επίσης ερείπια ενός οικοδομήματος που μοιάζει με αγορά και χρονολογείται από το 1375 έως 1100 π.Χ.. Ένας μινωικός ναός έχει βρεθεί στη νοτιοανατολική άκρη του χωριού. Μπορεί να χρονολογείται από το 1700 π.Χ. και περιλαμβάνει θαυμάσιες νωπογραφίες.

Γ. Μια αποικία

ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ

Τα πρώτα στοιχεία εγκατάστασης στο ηφαιστειακό νησί της Σαντορίνης, το νοτιότερο νησί των Κυκλάδων, προέρχονται από το 3200 π.Χ. και ο χαλκός χρησιμοποιήθηκε σε αυτές τις περιοχές για πρώτη φορά γύρω στα 3000 π.Χ.. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο νεολιθικής εγκατάστασης. Τα περισσότερα υπολείμματα από την Εποχή του Χαλκού χρονολογούνται στα 1600 έως 1500 π.Χ., αμέσως πριν από την έκρηξη που βύθισε μεγάλο μέρος του νησιού. Κανένα ανάκτορο δεν έχει ανακαλυφθεί στο νησί. Το Ακρωτήρι, η μεγάλη πόλη της Εποχής του Χαλκού, διατηρεί τα σημάδια του προηγούμενου κυκλαδίτικου πολιτισμού αλλά με ισχυρές μινωικές επιρροές. Η έκταση της περιοχής είναι ασαφής. Οι τάφροι στα περίχωρα δείχνουν μια περιοχή 200 περίπου στρεμμάτων με πληθυσμό μεταξύ 4.000 και 5.000 κατοίκους. Σεισμός κατέστρεψε την πόλη πριν από την έκρηξη του ηφαιστίου, αλλά οι άνθρωποι επέστρεψαν και την ανοικοδόμησαν. Η πόλη ήταν ακμάζουσα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η περιοχή εξήγαγε σιτάρι, κρασί και σταφύλια. Οι άνθρωποι φαίνεται πως είχαν το χρόνο να φύγουν πριν από την τελική έκρηξη, αν και υπάρχουν στοιχεία ότι μερικοί καταληψίες μπορεί να έμειναν στην περιοχή. Η πόλη διαιρέθηκε σε φράκτες και έπειτα σε σπίτια. Οι ανώμαλες μορφές των κτηρίων είναι παρόμοιες με αυτές της μινωικής αρχιτεκτονικής. Οι κυριότερες ομοιότητες περιλαμβάνουν τη χρήση αποβάθρας, της κατασκευής θυρών, σκάλας αλιείας και μεγάλων παραθύρων ανοικτών στο δρόμο. Μια λεκάνη εξαγνισμού έχει βρεθεί. Όμως ούτε ένα δείγμα κεράτων καθαγίασης ή διπλός πέλεκυς δεν έχει βρεθεί. Τα οικοδομικά υλικά ήταν πέτρες, άργιλος, τούβλα λάσπης που ενισχύθηκαν με άχυρο, ξυλεία, γύψος μέσα και έξω. Κάθε σπίτι έφτιαχνε το ψωμί του και είχε το αποχετευτικό του σύστημα. Το νερό αντλούνταν κάτω από τις στρωμένες οδούς. Σχεδόν κάθε σπίτι είχε έναν αργαλειό. Η τεκτονική λίθων χρησιμοποιήθηκε σε σπίτια πλουσίων και εμφανίζεται συχνά στις γωνίες των συνηθισμένων κτηρίων, ίσως για υποστήριξη. Νωπογραφίες έχουν βρεθεί στα ανώτερα στρώματα κάθε σπιτιού όπου απεικονίστηκαν τα τοπία, τα ζώα και οι άνθρωποι. Βάζα και πιθάρια με σπειροειδή μοτίβα σε κυκλαδίτικο ύφος είναι παντού εμφανή.

Δ. Κλασσικές περιοχές

ΓΟΡΤΥΣ
Η Γόρτυς εποικήθηκε κατά τη διάρκεια της μινωικής εποχής και ήταν σύμφωνα με τα πρότυπα της Φαιστού. Πολύ αργότερα, με την άφιξη των Δωριέων, η σημασία της πόλης αυξήθηκε. Κατάκτησε τη Φαιστό και τα Μάταλα στον 3ο π.Χ. αιώνα. Έγινε η πρωτεύουσα της Κρήτης, υπό την κυριαρχία των Ρωμαίων. Ο Απόστολος Παύλος επισκέφτηκε την Κρήτη το 59 μ.Χ. και ο σύντροφός του Τίτος, ο πρώτος χριστιανός επίσκοπος του νησιού, έχτισε μια εκκλησία στη Γόρτυς και η περιοχή έγινε το κέντρο της χριστιανικής Κρήτης. Μετά από την αραβική εισβολή το 824 π.Χ. η πόλη εγκαταλείφθηκε. Μια νέα εγκατάσταση εμφανίστηκε αργότερα, έξω από την παλαιά. Ο κώδικας νομοθεσίας που βρέθηκε εκεί, χρονολογείται από τον 5ο αιώνα π.Χ., μεταξύ 480 και 460 π.Χ.. Χρονολογήθηκε αρχικά νωρίτερα, στον 6ο αιώνας, επειδή η γραφή ήταν πιο συντηρητική από την αττική του 5ου αιώνα. Το αλφάβητό του έχει μόνο 18 γράμματα, περιλαμβάνει το δίγαμμα αλλά στερείται άλλους έξι. Η μορφή μερικών γραμμάτων είναι αρχαΐζουσα. Επιπλέον, το περιεχόμενο του κώδικα συμπεριλαμβάνει την προηγούμενη νομοθεσία. Ο κώδικας εγγράφηκε στην αγορά. Οι Ρωμαίοι έχτισαν ένα ωδείο έξω από την κατεστραμμένη αγορά, περίπου στα 100 π.Χ.. Ο βόρειος τοίχος του παλαιού κτηρίου, με τις ταμπέλες συντηρήθηκε. Ο διάδρομος επαναχρησιμοποιήθηκε ως υδατοφράχτης στο 19ο αιώνα. Ο κώδικας καλύπτει 42 παραβάσεις, σε 12 κείμενα νόμου. Γράφτηκε σε μια δωρική-κρητική διάλεκτο, βουδοστροφηδόν, δηλαδή δεξιά και αριστερά εναλλάξ. Οι επιγραφές παρείχαν τον πλήρη κώδικα των νόμων για την πόλη. Παραδείγματα από τον κώδικα της Γόρτυς:

Πρόστιμα για το βιασμό: ενάντια στην ελεύθερη γυναίκα: 100 στατήρες ενάντια στον μη-πολίτη: 10 στατήρες ενάντια στον παρθένο σκλάβο σπιτιών: 2 στατήρες ενάντια στον μη-παρθένο σκλάβο: 1-2 οβολοί από το σκλάβο ενάντια στον πολίτη: 200 στατήρες Πρόστιμα για τη μοιχεία: με την ελεύθερη γυναίκα (στο σπίτι) 100 στατήρες με την ελεύθερη γυναίκα (σε άλλο σπίτι): 50 στατήρες με τη σύζυγο του μη-πολίτη: 10 στατήρες από το σκλάβο, με την ελεύθερη γυναίκα (στο σπίτι): 200 στατήρες από το σκλάβο, με την ελεύθερη γυναίκα (σε άλλο σπίτι): 100 στατήρες

ΘΗΡΑ (κλασσική πόλη στη Σαντορίνι)
Το νησί ήταν ακατοίκητο για αιώνες μετά από το σεισμό που μείωσε το κυκλικό νησί Θήρα σε ένα μικρό ημικυκλικό πλαίσιο. Στο 11ο π.Χ. αιώνα οι Δωριείς κατοίκησαν στο νησί και ίδρυσαν την αρχαία πόλη Θήρα. Αυτή η πόλη ίδρυσε μια αποικία στην Κυρήνη, στη βόρεια ακτή της Αφρικής, στα 630 π.Χ. περίπου. Η κλασσική πόλη ήταν μέλος της ένωσης της Αθήνας. Οι περισσότερες από τις καταστροφές χρονολογούνται από τις ελληνιστικές και τις βυζαντινές εποχές. Κατά τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου, η περιοχή χρησιμοποιείται ως ναυτική βάση από τους Πτολεμαίους. Το νησί έγινε τελικά μέρος της ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας. Κατά τον μεσαίωνα, κυβερνήθηκε από τη Βενετία και υπαγόταν στο δουκάτο της Νάξου. Ονομάστηκε Σαντορίνι από τους Βενετούς, από τον προστάτη ’γιό του, την Ειρήνη του νησιού. Το νησί καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1537 μ.Χ..

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Castleden, Rodney, Minoans: Life in Bronze Age Crete (NY: Routledge, 1990). Cole, Dan, Course Notes for Ancient Greece, spring 1989. Finley, M. I., Early Greece: The Bronze and Archaic Ages (NY: W. W. Norton, 1970). Hood, Sinclair, The Minoans (NY: Praeger Pubs., 1971). Μιχαηλίδου ’ννα, Κνωσός (Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., 1989). Amos, H. D. and A. G. P. Lang, These Were the Greeks (Chester Springs, PA: Dufour Editions, Inc., 1982). Andronicos, Manolis, Herakleion Museum (Athens, GR: Ekdotike Athenon S.A., 1985). Burn, A.R., The Pelican History of Greece (Baltimore, MD: Penguin Books, 1966) Geldard, Richard G., The Traveler’s Key to Ancient Greece (New York, NY: Alfred A. Knopf, 1989). Hafner, German, Art of Crete, Mycenae, and Greece (NY: Harry N. Abrams, 1968). Higgins, Reynold, Minoan and Mycenaean Art (NY: Oxford Univ. Press, 1981). Hopper, R. J., The Early Greeks (NY: Barnes and Noble, 1976). Kitto, H.D.F., The Greeks (New York, NY: Penguin Books, 1957) Murray, Gilbert, Five Stages of Greek Religion (Garden City, NY: Doubleday Anchor, 1951). Nilsson, Martin, A History of Greek Religion (New York, NY: W.W. Norton & Co., 1964). Payne, Robert, The Splendour of Greece (London, ENG: Pan Books, Ltd., 1960). Phaidon Cultural Guide, Greece (Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1985). Vermeule, Emily, Greece in the Bronze Age (Chicago, IL: Univ. of Chicago Press, 1972). Willetts, R. F., The Civilization of Ancient Crete (Berkeley: U. of California Press, 1977). Woodford, Susan, Introduction to the History of Art: Greece and Rome (NY: Cambridge University Press, 1982).

Πηγή : http://www.angelfire.com/folk/candia/files/minoan.html

Jan
20

Όταν στις αρχές του αιώνα μας με τις ανασκαφές του Έβανς έγινε γνωστός ο μινωικός πολιτισμός, ήταν σαν να ξεπρόβαλε ανάμεσα από τα νεφελώματα του παρελθόντος ένας νέος κόσμος, μυθικός, άγνωστος ως τότε μα απέραντα γοητευτικός. Οι υποθέσεις της αρχαιολογικής επι-στημονικής έρευνας καθώς οι ανασκαφές συνεχίστηκαν έκτοτε από Έλληνες και ξένους για τα προβλήματα του μινωικού πολιτισμού και οι αμφιβολίες όχι μόνο δεν τον στέρησαν από την γοητεία του, αλλά αντίθετα μεγάλωσαν το ενδιαφέρον όλου του κόσμου γι’ αυτόν. Το να προσπαθήσει κανείς να δώσει μια εικόνα της μινωικής ζωής δεν είναι βέβαια κάτι εύκολο. Όχι μόνο γιατί πρέπει να στηριχθεί κυρίως στα μνημεία, που είναι αντιφατικοί μάρτυρες, άλλοτε κατηγορηματικοί και άλλοτε δίβουλοι και δίγνωμοι, μα ακόμα γιατί ο μινωικός πολιτισμός, όπως και κάθε ζωντανός οργανισμός, δεν υπήρξε κάτι στατικό και αμετάβλητο. Από το 2600 π.Χ., οπότε τελειώνει ο νεολιθικός πολιτισμός, ως το 1400 π.Χ. δηλαδή 1.200 χρόνια, έζησαν πολλές γενιές ανθρώπων και συνέβησαν πολλά γεγονότα και στο εσωτερικό του νησιού και στον εξωτερικό κόσμο που επηρέασαν και τη δική του ζωή.

Από το 2000 ως το 1700 η νήσος φτάνει σε μεγάλη ακμή. Τα <<γένη>> χάνουν πια τη σημασία τους και οι μικροί τοπικοί πρίγκιπες γίνονται ισχυροί βασιλιάδες. Γύρω στα 1900 χτίζονται τα πρώτα μεγαλοπρεπή ανάκτορα της Φαιστού, της Κνωσού και των Μαλίων. Οι τρεις βασιλιάδες βρίσκονται σε κάποια ισορροπία και οπωσδήποτε οι σχέσεις τους δεν είναι εχθρικές. Στα 1640 περίπου, τα ανάκτορα καταστρέφονται, από ένα καταστρεπτικό σεισμό, για να χτιστούν αμέσως μεγαλύτερα και ωραιότερα. Ο βασιλιάς της Κνωσού Μίνως φαίνεται πως έχει την ολοκληρωτική ηγεμονία του νησιού αυτή την εποχή, ενώ παράλληλα γίνεται και ένας ειρηνικός αποικισμός των Κρητών, κυρίως προς τα νησιά του Αιγαίου και τις ακτές της Μ.Ασίας.

Οι Κρήτες υπήρξαν ναυτικός λαός και οι σχέσεις τους με τους άλλους λαούς που κατοικούσαν γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου είναι κάτι βέβαιο. Στην κυρίως Ελλάδα όπου έχουν εγκατασταθεί οι Αχαιοί η επιρροή της Κρήτης κατά τον 17ο αιώνα είναι φανερή και στην τέχνη και στη μόδα. Οι Αχαιοί όμως, ισχυροί στην ξηρά, γίνονται επίσης σιγά-σιγά ακαταμάχητοι και στη θάλασσα, και έτσι από το 1450 φαίνεται πως είναι κυρίαρχοι της Κρήτης.

Μικρές αγροτικές βίλες στο εσωτερικό του νησιού και μικρές γραφικές πόλεις στα παράλια ή κοντά σε αυτά. Πολλά μαγειρικά σκεύη, υφαντικά βάρη, αγροτικά και ξυλουργικά εργαλεία που έχουν βρεθεί, από τις αγροτικές περιοχές, ελαιοπιεστήρια και πατητήρια είναι οι βουβοί μα και οι εύγλωττοι μάρτυρες για τις ασχολίες των κατοίκων των αγροτικών περιοχών. Μπορεί να φαντασθεί κανείς τα μικρά αγροτικά σπιτάκια τους, περιτριγυρισμένα από καρποφόρα δέντρα, όπου οι άντρες ασχολούνται με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, το κυνήγι, τη μελισσοκομία και οι γυναίκες με τα έργα του σπιτιού: το άλεσμα του σταριού στους οικιακούς μύλους, το φάσιμο, το ράψιμο και το κέντημα των ρούχων. Από τα απανθρακωμένα προϊόντα και τα μινωικά ονόματα των φυτών φαίνεται άλλωστε ότι οι μινωίτες καλλιεργούσαν τα δημητριακά, τα όσπρια, άφθονα λαχανικά στους κήπους, ενώ το σπουδαιότερο μέρος της παραγωγής είναι το κρασί, το λάδι και το στάρι.

Από αυτούς γνώρισαν τα προϊόντα αυτά και οι κάτοικοι των νησιών του Αιγαίου. Η αρχαία παράδοση δείχνει πως οι Μινωικοί Κρήτες υπήρξαν δάσκαλοι των συστηματικών καλλιεργειών της ελιάς, της αμπέλου και του σιταριού στην άλλη Ελλάδα. Κρητικός είναι ο Στάφυλος γιος του θεού Διονύσου και της κρητικιάς βασιλοπούλας Αριάδνης – που κατέφυγε στην Πεπάρηθο- σημερινή Σκόπελο- και από αυτόν κατάγονται η Σπερμώ, η Οινώ και η Ελαϊς. Στη Σαμοθράκη βρέθηκαν πρόσφατα πινακίδες με κρητικά ιερογλυφικά, όμοιες των οποίων βρέθηκαν παλαιότερα στην Κνωσό, και αναφέρουν την εισαγωγή κλιμάτων αμπέλου. Οι Μινωικοί Κρήτες όμως δεν υπήρξαν απλά καλοί γεωργοί. Παρατηρητικώτατοι, μελετούν τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. Μια λαϊκή ιατρική, βασισμένη στην πείρα τους κάνει να ξεχωρίζουν τα φυτά, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην φαρμακευτική (Σφραγίδες με κρητική ιερογλυφική γραφή που βρέθηκαν στη Ζάκρο αναφέρουν είδη φαρμάκων, όπως π.χ. τη στρυχνίνη, στο σφράγισμα με τον περίφημο ελαφοκέφαλο). Τα αρωματικά φυτά και οι αρωματικοί σπόροι έχουν μεγάλη ζήτηση και πολύ γρήγορα αποτελούν αντικείμενο εμπορίου. Οι αγρότες αυτοί έχουν επίσης κοπάδια από βόδια, πρόβατα, χοίρους, κατσίκες.

Ιδιαίτερα χρήσιμα για τις μεταφορές και τη γεωργία είναι τα βόδια. Οι μινωίτες δεν ξέρουν το άλογο που για πρώτη φορά εισάγεται στα Υστερομινωικά χρόνια (1600 π.Χ.), ξέρουν όμως τα γαϊδουράκια, τα οποία με την αιώνια υπομονή τους διασχίζουν τους δρόμους που συνδέουν τα διάφορα κέντρα, στα οποία συγκεντρώνονται τα προϊόντα των αγρών και η ξυλεία των βουνών. Οι δρυς, τα έλατα, τα κυπαρίσσια, που σκεπάζουν τα ψηλά κρητικά βουνά, είναι χρησιμότατα για την κατασκευή ναυτικού στόλου.

Αλλά ο μινωικός πολιτισμός δεν υπήρξε έργο αγροτών. Εκτός από τον πληθυσμό που κατοικεί στην ύπαιθρο υπάρχει και ένα πλήθος ανθρώπων που ζουν σε μεγαλύτερα κέντρα. Αυτά δεν απέχουν πολύ από την θάλασσα ή τις ακρογιαλιές. Ποτέ τα παράλια της Κρήτης ιδίως στα ΒΑ του νησιού – δεν κατοικήθηκαν τόσο πυκνά. Οι μεγαλύ-τερες από τις μινωικές αυτές πόλεις, που κάποτε είναι πολυάριθμες, έχουν ένα κέντρο και σε αυτό οδηγούν οι στενοί πλακόστρωτοι δρόμοι, ανάμεσα στα σπίτια που δίνουν την εικόνα μίας ζωής ανεπτυγμένης. Το σημείο που κυριαρχεί είναι τα μεγάλα ανάκτορα (Φαιστός, Κνωσός, Μάλια, Ζάκρος). Οι αυλές τους, οι κήποι τους, οι αίθουσες υποδοχής, τα ιερά, τα ιδιαίτερα διαμερίσματα, οι αποθήκες, το ύψος τους, με τα πολλά πατώματα και τις βεράντες, αποτελούν ένα πολυδαίδαλο συγκρότημα. Μεγαλοπρεπή είναι και τα γύρω από τα ανάκτορα ή τις πριγκηπικές κατοικίες σπίτια, που φαίνεται πώς ανήκουν σε ανωτέρους στρατιωτικούς ή διοικητικούς υπαλλήλους ή και σε ιερείς (όπως η περίπτωση των Αρχανών για την Κνωσό). Τα επιμελημένα εσωτερικά με τοίχους σκεπασμένους από γυαλιστερό γυψόλιθο ή θαυμάσιες τοιχογραφίες, με πατώματα στιλπνά, με οροφές επιμελημένες, με υδραυλικές εγκαταστάσεις και λουτρά, μαρτυρούν μια κοινωνία κομψή με απαιτήσεις, που χτίζει σπίτια άνετα και απαιτεί καλαισθητικά εσωτερικά. Αλλά και μέσα στα σπίτια αυτά βρίσκονται μικρά στενόχωρα δωμάτια και λίγο μακρύτερα από τα μεγάλα αυτά μέγαρα υπάρχουν φτωχικές κατοικίες.

Χαρακτηριστική εικόνα για την ιδιαίτερη σύσταση μιας μινωικής πόλης δίνουν τα Γουρνιά με τα στενά εργαστήρια, που ο χρόνος διαφύλαξε, και το μέγαρα του άρχοντα ψηλά στην κορφή του λόφου, που είναι χτισμένη η πόλη. Δεν θα μπορέσει κανείς να καταλάβει την κοινωνική οργάνωση του μινωικού κόσμου αν δεν εννοήσει τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα της μινωικής οικονομίας που βάση της είναι το ανάκτορο. Όλη η ζωή της πόλης είναι κλεισμένη στο ανάκτορο και γύρω από αυτό. Ο βασιλιάς έχει θεία δύναμη. Είναι ο μεγάλος αρχιερέας, ο ανώτατος δικαστής και ο αρχιστράτηγος. Περιβάλλεται από ιερείς, αξιωματούχους, υπαλλήλους. Απ’ αυτόν εξαρτάται η γραφειοκρατία του ανακτόρου. Στα απόμερα διαμερίσματα οι γραφείς καταγράφουν στις πινακίδες τους δούλους, τον οπλισμό, τα ποίμνια και τα εισοδήματα του ανακτόρου ενώ στρατιώτες αγρυπνούν και φρουρούν για την τάξη. Ο κρατικός πλούτος ανήκει στον βασιλιά. Σ’ αυτόν επίσης ανήκει και ο στόλος. Οι πρίγκιπες των επαρχιών είναι αντιπρόσωποί του και η ζωή τους πρέπει να είναι ανάλογη. Πλούτος και πολυτέλεια τους δίνει την κοινωνική παράσταση που επιβάλλει η θέση τους. Ανώτερος διπλωμάτης ο βασιλιάς δέχεται στην αυλή του τους αντιπροσώπους των ξένων κρατών, αλλά και οι πρίγκιπες του Παλαίκαστρου, της Ψείρας ή του Μόχλου, πολλές φορές υποδέχονται τους επίσημους ανατολίτες που φτάνουν από την Συρία ή την Κύπρο. Οι εμπορικές ανταλλαγές ειδών σε μεγάλη κλίμακα γίνονται επίσης από τα ανάκτορα. Τα αιγυπτιακά κείμενα μιλούν για τις ανταλλαγές που κάνει ο Φαραώ με τη Βαβυλώνα, την Κύπρο και την Κρήτη. Οι <<Κεφτί>> (Κρήτες) παίρνουν από τον Φαραώ χρυσάφι και ελεφαντόδοντο, πολυτελή υφάσματα και αρώματα, σκλάβους της Νουβίας και Παιχνιδιάρικους πιθήκους για τους βασιλικούς κήπους του Μίνωα. Σε αντάλλαγμα προσφέρουν στο Φαραώ τα θαυμαστά προϊόντα της μεταλλοτεχνίας τους. Ανταλλαγές σε μικρή κλίμακα ίσως γίνονται και με ιδιώτες. Εμπόριο όμως σε μεγάλη έκταση, βασισμένο στην ατομική πρωτοβουλία είναι αμφίβολο αν υπήρχε στα μινωικά χρόνια. “Δήμος” δεν φαίνεται να υπάρχει στο μινωικό κόσμο, ενώ αντίθετα αναμφίβολη πρέπει να θεωρείται η δουλεία. Ένα πλήθος τεχνιτών είναι εξαρτημένοι από τα ανάκτορα ή τις πριγκηπικές επαύλεις. Εκεί έχουν τα εργαστήριά τους και παράγουν θαυμάσια έργα κεραμικής, γλυπτικής, χρυσοχοΐας ή σφραγιδο-γλυφίας για χάρη του βασιλιά ή του πρίγκιπα. Φυσικά δεν μπορεί να αποκλείσει κανείς ότι υπάρχουν τεχνίτες που αποτελούν μια οπωσδήποτε ελεύθερη τάξη, οργανωμένοι σε συντεχνίες που εργάζονται σε παζάρια μέσα στις πόλεις.

Βασιλικοί ή μη, οι τεχνίτες αυτοί κάνουν όμως πάντοτε αριστουργήματα και είναι φανερό ότι το ζωηρό και εφευρετικό μυαλό τους δεν γνωρίζει περιορισμούς.

Η Καλλιτεχνική ελευθερία που έχει ο μινωίτης τεχνίτης είναι κάτι το αναμφισβήτητο. Αυτό εξηγεί και την ποικιλία των μορφών και την αναζήτηση νέων εκφραστικών τρόπων, που χαρακτηρίζει την εξέλιξη της μινωικής αγγειογραφίας και πλαστικής αλλά και την ύπαρξη θαυμαστών τοπικών εργαστηρίων σε όλο το νησί.

Τα ταξίδια, η εργασία, η λειτουργία του κρατικού μηχανισμού δεν είναι όμως το πάν για τη ζωή των ανθρώπων αυτών. Θερμές μεσογειακές φύσεις έχουν καταλάβει τη γλύκα της ζωής και η διάθεση τους είναι κοσμική και πρόσχαρη. Αγαπούν τις γιορτές, τις τελετές, το χορό, τα τραγούδια. Ο Όμηρος όταν αναφέρει ότι οι Κρήτες είναι σπουδαίοι χορευτές διασώζει μια παλιά μινωική ανάμνηση. Ο χορός είναι κάτι που ανταποκρίνεται στο πνεύμα αυτών των ευκίνητων ανδρών και των μελαχρινών γυναικών, που είναι γεμάτες φιλαρέσκεια και χάρη. Τις φαντάζεται κανείς να ζουν στα κομψά και απλά επιπλωμένα σπίτια τους, δροσερά το καλοκαίρι και θερμασμένα το χειμώνα, με κινητά μαγκάλια, με δωμάτια ολόφωτα και άλλα μισοσκότεινα που ακόμα και τη μέρα πρέπει να φωτίζονται από τους λύχνους και βλέπει ότι ιδιαίτερη φροντίδα τους είναι η ομορφιά τους. Το νερό που κυλά άφθονο στα διαμερίσματα τους δείχνει πως ήξεραν ότι η κύρια βάση της ομορφιάς είναι η καθαριότητα. Έπειτα έρχεται η σωματική άσκηση, που δίνει στο σώμα νεανική ευλυγισία, χάρη και κομψότητα. Οδηγούν ίσως τα άρματα, παίρνουν μέρος στα ακροβατικά γυμνάσια με τον ταύρο και συμμετέχουν πάντα στις γιορτές, στις τελετές και στα συμπόσια. Αντίθετα με ότι συνέβαινε στην αρχαία Ελλάδα που η γυναίκα ήταν κλεισμένη στα βάθη του σπιτιού ή μινωίτισσα είναι πανταχού παρούσα. Η αβρότης των κυριών του μινωικού κόσμου τις τοποθετεί στις πρώτες θέσεις όταν γίνονται δημόσιες συγκεντρώσεις. Φτάνουν με φορεία, που τα κρατούν δούλοι και κατεβαίνουν απ΄αυτά κομψές και αρωματισμένες, γεμάτες πρόσχαρη διάθεση. Στις τοιχογραφίες προβάλλουν φλύαρες και κοσμικές ενώ περιμένουν την έναρξη κάποιας τελετής. Άλλοτε πάλι στα ήσυχα σαλόνια των μεγάρων καθισμένες ώρες γαλήνιες, κεντούν ή παίζουν ζατρίκιο. Η επαφή με το άλλο φύλο τονώνει τη γυναικεία τους φιλαρέσκεια. Από τα ειδώλια μας είναι γνωστή η μινωική μόδα. Η κεντρική αρχή της είναι να τονίσει τη θηλυκότητα και τις καμπύλες του σώματος. Οι φούστες των φορεμάτων, είναι πλούσιες, πολύχρωμες, με πολλά βολάν, άλλοτε με μεγάλες πιέτες, άλλοτε ολοκέντητες, άλλοτε με ζώνες πλατιές που δένουν σε φιόγκους ή σφίγγονται στη μέση. Το κορσάζ πολύ στενό αφήνει συνήθως το στήθος γυμνό, έχει κοντά μανίκια και στολίζεται με κορδέλες, κεντήματα και κάποτε με πανύψηλους γιακάδες. Συχνά φορούν καπέλα και έχουν πάντοτε πλούσια μαλλιά χτενισμένα πολύπλοκα και στολισμένα με κοσμήματα. Πλούσιες και φτωχές τρελαίνονται για τα κοσμήματα, ακριβά ή φτηνά. Συχνά όταν κυκλοφορούν ξυπόλυτες στα γυαλισμένα αστραφτερά δάπεδα των σπιτιών τους έχουν βραχιόλια στα πόδια τους. Φυσικά άλλοτε φορούν παπούτσια και αυτές οι θερμές μεσογειακές γυναίκες είναι βέβαιο πως βάφουν τα χείλη, το πρόσωπο, τα νύχια των χεριών και των ποδιών τους ίσως και τα μαλλιά τους, όπως και οι μεταγενέστερές των Αρχαίες Ελληνίδες. Η φιλαρέσκεια του λεγόμενου συνετού φύλου των ανδρών δεν είναι πολύ μικρότερη. Αφήνουν και αυτοί πλούσια μαλλιά, είναι όμως πάντοτε χωρίς γένεια και καλοξυρισμένοι. Μ΄όλο που το ένδυμά τους είναι πολύ απλό – ένα περίζωμα από τη μέση ως πάνω από τα γόνατα – φορούν και αυτοί πολλά κοσμήματα. Η εμφάνισή τους όμως είναι αρρενωπότατη. Αυτό το χρωστούν βέβαια στον αθλητισμό. Το τρέξιμο, η πάλη, τα ακροβατικά γυμνάσια όταν παίζουν με τον ταύρο είναι τα αγαπημένα τους αγωνίσματα. Σαν θαλασσινοί είναι βέβαια και άριστοι κολυμβητές, ενώ σαν τοξότες διαπρέπουν στο σημάδι.

Η πολιτική ζωή, οι επιδιώξεις οι επαγγελματικές, οι χαρές και οι πόνοι της καθημερινής ζωής δεν είναι οι μόνοι κύκλοι γύρω από τους οποίους κινείται ο μινωικός κόσμος. Όλα αυτά επηρεάζονται βαθύτατα από τη θρησκεία. Κάθε πνευματική και καλλιτεχνική εκδήλωση εμπνέεται από τη Μεγάλη Μινωική θεά που κυριαρχεί, όχι μόνο στο σύμπαν αλλά και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Είναι η μεγάλη θεά – Μητέρα και εμφανίζεται με πάρα πολλές ιδιότητες. Είναι “πότνια θηρών” ή “δαμάστρια των θηρίων”, “Βριτόμαρτις” που σημαίνει γλυκιά παρθένα, παρθενική θεά και θεά των τοκετών, ειρηνική, αλλά και προστάτισσα του πολέμου. Είναι θεά της γης, αλλά και της θάλασσας και του ουρανού. Αυτή σείει τα σπλάχνα της γης και κάνει τα δένδρα, τα φυτά και τα λουλούδια να ανθίζουν και να καρποφορούν. Σε αυτήν ανήκουν τα άστρα του ουρανού, αυτή κυριαρχεί στα κύματα, αυτή προστατεύει τα πλοία των ναυτικών. Άλλοι θεοί δεν υπάρχουν.

Συχνά μόνο συνοδεύεται από ένα νεαρό θεό της βλάστησης και από άλλα δαιμονικά όντα. Ο κρητικός λαός πίστευε ότι η ίδια η βλάστηση ήταν ενσάρκωση ενός Νεαρού Θεού ή Θείου Βρέφους. Ακολουθώντας τον ετήσιο κύκλο της φύσης με τη βλάστηση δένδρων και φυτών και τον μαρασμό τους στη συνέχεια, οι Μινωίτες μετέφεραν σε επίπεδο θρησκευτικό τη γέννηση, τον θάνατο και την αναγέννηση του Νεαρού Θεού. Ο θεός αυτός άλλοτε ονομάζεται Βέλχανος (κύριος των θηρίων) και άλλοτε Υάκινθος (αδύναμος σαν παιδί), και στις ποικίλες μινωικές απεικονίσεις εμφανίζεται είτε ως σύντροφος της Μητέρας Θεάς είτε ως βρέφος της. Συχνά όμως στη θέση του Νεαρού Θεού οι Μινωίτες λάτρευαν και μια Νεαρή Θεά που πέθαινε και ανασταινόταν κάθε χρόνο. Για τους πιστούς αυτή η θεά ήταν η Αριάδνη, η κόρη του Μίνωα. Είναι φανερό πως η μινωική θρησκεία υπήρξε μια ατελής μονοθεΐα, συνδυασμένη με πανάρχαιες αναμνήσεις λιθολατρείας. Κέντρο της λατρείας είναι η θεά της οποίας η παρουσία συμβολίζεται με άπειρα ιερά σύμβολα: διπλούς πελέκεις, τρίαινες, αστέρες, κεραυνούς, στάχυα και άλλα.

Οι μινωίτες τη λατρεύουν μέσα στα σπήλαια και μέσα στο ζοφερό σκοτάδι όπου προβάλλουν σαν μαγικά όντα οι σταλακτίτες καταλαμβάνονται από βαθιά μυστικοπάθεια. Τη λατρεύουν ακόμα μέσα σε απόμερα σκοτεινά οικιακά ιερά ή στις κορφές των βουνών όπου ανάβουν μεγάλες καθαρτήριες φωτιές και με προσευχές, μαγικές τελετουργίες και επικλήσεις, προσπαθούν να έλθουν σε επαφή με τη θεότητα. Αλλά τελετές φαίνεται ότι γίνονται και στους ανοικτούς χώρους, στις αυλές των ανακτόρων και στα ιερά άλση. Οι τελετές αυτές με την παρουσία του βασιλιά, των αξιωματούχων, των ιερέων και των μουσικών που συνοδεύουν τις ιέρειες όταν εκτελούν τους ρυθμικούς εκστατικούς χορούς τους και με το πλήθος του κόσμου που συμμετέχει, παίρνουν χαρακτήρα πάνδημων εκδηλώσεων.

Ανώτατη ιέρεια είναι η βασίλισσα η οποία ύστερα από ορισμένη τελετουργική τάξη κάνει την εμφανισή της και η παρουσία της συμβολίζει την επιφάνεια της θεότητας. Αν σε αυτές τις τελετές προσθέσει κανείς τις θυσίες των ζώων, τις σπονδές και τα ακροβατικά παιγνίδια με τον ταύρο δεν θα ήταν τολμηρό να υποθέσει ότι η μινωική θρησκεία συνδύαζε τη μυστικοπάθεια με ένα έντονο κοσμικό πνεύμα.

Αυτό που δεν ξέρουμε από τις γιορτές αυτές είναι οι ιερατικοί ύμνοι. Μόνο υποθέσεις μπορούν να γίνουν και για τη μινωική λογοτεχνία. Ένας λαός όμως με τόση θερμότητα και καλλιτεχνική ευαισθησία, πρέπει να τραγούδησε στη γλώσσα του, που ήταν η ελληνική, όχι μόνο τις χαρές και τις λύπες του, μα και το δέος του μπρος στο θείο. Σκοτεινές μένουν και οι αντιλήψεις των μινωιτών για το θάνατο. Σέβονται τους νεκρούς, τους θάβουν σε λαξευτούς τάφους, ή σε πιθάρια, ή σε σαρκοφάγους, τους αποθέτουν τις σφραγίδες, τα όπλα, τα αγγεία τους, τους θυσιάζουν με θυμιατήρια, αλλά τι ακριβώς πιστεύουν; Πως χάνεται η ψυχή μαζί με το σώμα ή πως διατηρεί ο άνθρωπος στον άλλο κόσμο μια χλωμή, ακαθόριστη ύπαρξη; Μα πάνω σε αυτό το ζήτημα ούτε και το διαυγές αρχαίο ελληνικό πνεύμα δεν υπήρξε απόλυτα συνεπές. Ίσως ανάλογες ήταν και οι αντιλήψεις των Μινωιτών, αφού σύμφωνα με την <<ιερογλυφική>> και την Γραμμική Α΄, γραφή τους, Έλληνες ήταν και αυτοί. Αυτό πάντως που φαίνεται σίγουρο είναι πως οι Μινωίτες Έλληνες δεν βασανίζονται από μεταφυσικούς τρόπους, όπως άλλοι σύγχρονοι τους ανατολικοί λαοί, ούτε προσπαθούν να διατηρήσουν τα πάντα γύρω από το νεκρό και για χάρη του νεκρού, όπως γίνεται στην Αίγυπτο. Ζώντας μέσα στη φαντασμαγορική ομορφιά της μεσογειακής φύσης πού τους κύκλωνε, με τα καθαρά και φωτεινά της χρώματα, ένιωθαν έντονα μέσα στα στήθη τους την αγάπη αυτής της πρόσκαιρης ζωής. Ήξεραν βέβαια ότι και αυτοί θα πεθάνουν, αλλά αντιμετώπιζαν το θάνατο δημιουργώντας για την αιωνιότητα. Αυτό που δεν ήξεραν ήταν πότε θα ερχόταν ο χαλασμός. Η μεγάλη θεά τους δεν τους έσωσε για πάντα από την καταστροφή. Μια μέρα ή μια σειρά από μέρες γύρω στο 1450 σεισμοί και ένα μεγάλο σεισμικό κύμα, που το προκάλεσε η έκρηξη της θήρας, σάρωσε το έργο ολόκληρης της ζωής τους. Έτρεξαν να σωθούν στα βουνά, αφήνοντας πίσω τους ότι είχαν και δεν είχαν. Δεν πρόφτασαν, όμως να συνέλθουν, γιατί σε λίγο η κατακτητική ορμή των Αχαιών τους ανάγκασε να αναγνωρίσουν την αχαϊκή κυριαρχία στη χώρα τους, θέλοντας και μη. Άλλοι έφυγαν και ζήτησαν στα ξένα νέα φιλόξενη γη, άλλοι κατέφυγαν σε απομονωμένες περιοχές. Και μέσα στην αγωνία των δύσκολων ημερών της ζωής τους, όπως και μέσα στη χαρά των παλιών καλών ημερών, ένα μόνο δεν θα φαντάζονταν: ότι ύστερα από χιλιάδες χρόνια η αρχαιολογική σκαπάνη θα αναζητούσε τα ίχνη τους και θα προσπαθούσε με αγάπη να νιώσει τα προβλήματα της ζωής τους.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.